Ból głowy w malformacjach naczyniowych

Mózgowe malformacje naczyniowe to nieprawidłowe połączenia pomiędzy tętnicami i żyłami mózgu, które są wadą wrodzoną, czyli powstającą w trakcie życia płodowego lub tuż po urodzeniu. Malformacje naczyniowe nie są wadami dziedzicznymi, a przyczyny ich powstawania nie są poznane. Nieprawidłowe połączenia to zwykle splot krętych naczyń, które mogą występować w formie guza. Należy podkreślić, że nie jest to schorzenie nowotworowe. Malformacjach naczyniowe mogą być jednak przyczyną silnego bólu głowy.

Jak powstają malformacje naczyniowe?

W prawidłowych warunkach krew dopływa do mózgu przez tętnice, które dzielą się na coraz drobniejsze naczynia, zwane naczyniami włosowatymi. W naczyniach włosowatych dochodzi do przekazywania tlenu oraz substancji odżywczych z krwi. Do krwi z kolei przenikają produkty przemiany materii z tkanek oraz dwutlenek węgla. Naczynia włosowate następnie przechodzą w coraz większe naczynia krwionośne – żyły, które odprowadzają krew z mózgu. Nieprawidłowe połączenia pomiędzy tętnicami i żyłami czyli malformacja naczyniowa zaburzają prawidłowy przepływ krwi w mózgu.

Objawy malformacji naczyniowych

Najczęstszymi dolegliwościami, związanymi z występowaniem malformacji naczyniowych są bóle głowy oraz napady padaczkowe. Pojawiają się najczęściej u dzieci i osób w młodym wieku. U wielu pacjentów z tym schorzeniem nie stwierdza się żadnych objawów, a malformacje bywają wykrywane przypadkowo podczas badań obrazowych, takich jak tomografia lub rezonans magnetyczny wykonywane z innych powodów. Najpoważniejszym powikłaniem istnienia malformacji naczyniowej, a czasem pierwszym objawem może być krwawienie, powodujące krwotok śródmózgowy. Naczynia krwionośne w obrębie malformacji nie są prawidłowymi naczyniami, nie są przystosowane do wytrzymywania naporu na ich ściany w przypadku sytuacji podwyższonego ciśnienia. Krwotok z malformacji naczyniowej może wiązać się z aż 10% ryzykiem zgonu lub 30% ryzykiem powikłań neurologicznych.

Krwotoki z malformacji naczyniowych

Krwotoki z malformacji zdarzają się przede wszystkim u osób młodych, w odróżnieniu od typowych krwotoków u osób starszych, u których są powikłaniami nadciśnienia lub tętniaków mózgu.

Bóle głowy w malformacjach naczyniowych

Bóle głowy związane z malformacjami naczyniowymi występują głównie u osób młodych. W przypadku bólu głowy u dziecka diagnostyka powinna zawsze obejmować ocenę w kierunku obecności malformacji naczyniowej. Charakter bólu głowy może być zmienny, ale bywa zazwyczaj pulsujący. Lokalizacja bólu głowy zależy od umiejscowienia malformacji. Mogą pojawić się objawy towarzyszące takie jak zaburzenia widzenia, słuchu. Niektóre dzieci mogą mieć kłopoty z nauką i skupieniem uwagi.

Objawy krwotoku śródmózgowego

W przypadku krwotoku śródmózgowego spowodowanego pęknięciem naczynia w obrębie malformacji, ból głowy jest bardzo silny i pojawia się nagle. Dodatkowo mogą pojawić się wymioty i nudności, zaburzenia widzenia, a nawet utrata świadomości. Objawy uzależnione są w głównej mierze od tego, w którym miejscu mózgu jest zlokalizowana malformacja. Możliwe jest także wystąpienie napadu padaczkowego oraz paraliż lub osłabienie jednej połowy ciała. U niektórych osób następują problemy z mową (tzw. afazja).

Rozpoznanie malformacji naczyniowej

Na podejrzenie malformacji naczyniowej naprowadza lekarza przede wszystkim wywiad dotyczący objawów chorobowych. Jak już wspomniano wcześniej, u części pacjentów objawy nie występują, a malformacja może zostać wykryta przypadkiem lub w momencie wystąpienia krwawienia domózgowego. U niektórych pacjentów z malformacją naczyniową udaje się wysłuchać szmer po przyłożeniu stetoskopu do głowy. Szmer jest wywołany przepływem zwiększonej ilości krwi przez nieprawidłowe naczynia i czasami może być słyszalny przez samego pacjenta.

Rozpoznanie malformacji naczyniowej - badania

Najbardziej przydatnym badaniem jest tzw. angiografia, która pozwala na zobrazowanie naczyń mózgowych i ich przebiegu. Aktualnie stanowi ona opcję badania tomografii komputerowej (TK) oraz rezonansu magnetycznego (MRI), przez co jest zabiegiem mniej inwazyjnym niż kiedyś. Aktualnie pacjentowi poddawanemu badaniu, podaje się specjalny kontrast, który wybarwia naczynia krwionośne a następnie wykonuje badanie TK i MRI. Za pomocą komputera uzyskuje się przestrzenną rekonstrukcję obrazu naczyń biegnących w mózgu.

Leczenie malformacji naczyniowej

Leczenie uzależnione jest od lokalizacji oraz rozmiaru malformacji naczyniowej, a także obecności ewentualnego krwawienia:

• leczenie chirurgiczne - neurochirurg odseparowuje nieprawidłowe naczynia i przywraca prawidłowy przepływ w mózgu. Nie u wszystkich pacjentów jednak można zastosować zabieg operacyjny, w zależności od lokalizacji może wiązać się z mniejszym lub większym ryzykiem powikłań i wtedy preferuje się inne metody,
• radiochirurgia - jest dobrą metodą leczenia niewielkich malformacji naczyniowych. Polega na zastosowaniu precyzyjnie skierowanej wiązki promieniowania rentgenowskiego. Leczenie nie jest inwazyjne, ale z racji tego, że jest to nowa metoda leczenia, nadal czekamy na wyniki dotyczące jej skuteczności,
• embolizacja naczyń krwionośnych - polega na zastosowaniu specjalnej substancji umieszczanej w naczyniu łączącym się z malformacją za pomocą cienkiego cewnika pod kontrolą tomografii komputerowej. Substancja blokuje naczynie doprowadzające krew do malformacji i redukuje przepływ krwi w jej obrębie. Dzięki temu zmniejsza się znacznie ryzyko wystąpienia krwotoku. Embolizację często stosuje się jako leczenie wstępne przed ewentualnym zabiegiem chirurgicznym lub radiochirurgicznym. Embolizacja może pomóc w około 30-60% przypadków. Jest stosunkowo najmniej inwazyjną i najbardziej bezpieczną metodą leczenia malformacji naczyniowych.