Ból głowy w udarze mózgu

Udar mózgu (zawał mózgu) jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów oraz wczesnego inwalidztwa. Częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem i najczęściej dotyka osoby po 50 roku życia. Wyróżniamy dwa rodzaje udaru mózgu - udary niedokrwienne (80% udarów mózgu) oraz udary krwotoczne (20% udarów mózgu). Ból głowy częściej bywa objawem udaru krwotocznego mózgu (35-60%) niż niedokrwiennego.

Ból głowy a udar niedokrwienny mózgu

Udar niedokrwienny mózgu powstaje w wyniku zamknięcia tętnicy doprowadzającej krew do określonego obszaru mózgu. Prowadzi to do niedokrwienia i zaburzenia funkcjonowania tkanki mózgowej. Objawy uzależnione są od rozmiaru naczynia jakie zostało zamknięte i obszaru tkanki, jaka zostaje uszkodzona w wyniku niedokrwienia. Im większe ognisko niedokrwienne, tym objawy są poważniejsze. Do objawów udaru niedokrwiennego mózgu należą głównie: niedowład jednej strony ciała, mrowienie lub osłabienie czucia na twarzy, kończynach dolnych lub górnych, problemy z mówieniem (afazja), problemy z wysławianiem się, podwójne widzenie, problemy z utrzymaniem równowagi, oraz ból głowy.  

Ból głowy pojawia się u jednej czwartej do jednej trzeciej pacjentów, u których dochodzi do wystąpienia udaru niedokrwiennego mózgu. Ból głowy nie jest tak charakterystyczny jak w przypadku udaru krwotocznego, może różnić się indywidualnie u pacjentów.
W większości przypadków ból może pojawiać się obustronnie.

Jeżeli występuje jednostronnie, zwykle dotyczy strony przeciwnej do tej, w której doszło do zamknięcia tętnicy i niedokrwienia mózgu. Charakter bólu może być tępy lub kłujący. Objawami towarzyszącymi w 44% bywają nudności, a w 23% wymioty. Ból głowy może nasilać się podczas ruszania głową lub zmiany pozycji ciała. Bóle głowy częściej występują w przypadku udarów mózgu zlokalizowanych w obrębie naczyń tylnej części mózgu, szczególnie tętnicy doprowadzającej krew do móżdżku. Częstość pojawienia się bólu głowy dotyczy także strony mózgu, w której doszło do zamknięcia tętnicy i niedokrwienia. Ból głowy częściej dotyczy pacjentów z prawostronnym udarem mózgu. Należy podkreślić, że ciężkość bólu głowy nie zależy od rozmiaru niedokrwienia.
Napady bólu głowy mogą przypominać migrenę, z tym, że w przypadku migreny nie dochodzi do typowych dla udaru zaburzeń neurologicznych jak niedowład lub osłabienie jednej części ciała. Udowodniono natomiast, że u pacjentów z rozpoznaną migreną, istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia udaru niedokrwiennego mózgu.
Ból głowy w przypadku udaru niedokrwiennego występuje prawie czterokrotnie częściej u pacjentów poniżej 40 roku życia niż powyżej 80 roku życia. Prawdopodobieństwo wystąpienia bólu głowy zatem spada z wiekiem. Udowodniono, że ból głowy w udarze niedokrwiennym częściej dotyczy kobiet.

Ból głowy a udar krwotoczny mózgu

Udar krwotoczny mózgu powstaje w wyniku niszczenia tkanki mózgowej przez wynaczynioną krew. Najczęściej występują u osób pomiędzy 50 a 70 rokiem życia, aczkolwiek mogą pojawić się w każdym wieku. Istnieją dwa typy krwotoków do mózgu: krwotok wewnątrzmózgowy i krwotok podpajęczynówkowy (najczęściej spowodowany pęknięciem tętniaka).

Najczęstsze przyczyny udaru krwotocznego stanowią:

• Nadciśnienie tętnicze;
• Miażdżyca tętnic mózgowych;
• Ostre stany uszkadzające naczynia mózgowe jak zakażenia, toksyny;
• Zaburzenia krzepnięcia;
• Urazy głowy;
• Zaburzenia dotyczące naczyń mózgowych jak malformacje naczyniowe, tętniaki;
• Guzy mózgu.

Początek wystąpienia dolegliwości jest zazwyczaj nagły, choć czasami obserwuje się stopniowe narastania objawów, trwające od kilku minut do kilku godzin. Ból głowy występuje u około 60% chorych. Charakteryzuje się on nagłym początkiem, zazwyczaj występuje po jednej stronie, jest ostry, przeszywający lub kłujący. Często pacjenci określają ból w przypadku udaru krwotocznego jako „najsilniejszy ból głowy w ich życiu”. Ból jednak może mieć łagodniejszy charakter lub być nieobecny w przypadku osób starszych. Dolegliwościom bólowym głowy, często towarzyszą  objawy podobne jak w przypadku udaru niedokrwiennego czyli osłabienie, porażenie mięśni po jednej stronie ciała, problemy z mówieniem, zaburzenia widzenia lub słuchu, podwójne widzenie, lub napad padaczkowy. W przypadku udaru krwotocznego często występuje utrata świadomości, co utrudnia szybkie ustalenie rozpoznania.  W przypadku pęknięcia tętniaka i wystąpienia krwotoku podpajęczynówkowego częste są tzw. bóle głowy przepowiadające, które pojawiają się na kilka dni przed. Mogą wynikać z mikroskopijnego naruszenia ściany tętniaka i powolnego podkrwawiania z tego miejsca. Najczęściej występują w związku z wysiłkiem fizycznym.

Zazwyczaj jednak tętniaki, bez przerwania ich ścian nie powodują występowania bólu głowy, chyba, ze są dużych rozmiarów i mogą uciskać na struktury znajdujące się w pobliżu.  
Rozpoznanie udaru krwotocznego następuje na podstawie charakterystycznych objawów oraz badań dodatkowych (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny). Rokowanie w przypadku udaru krwotocznego jest zazwyczaj poważniejsze niż w przypadku udaru niedokrwiennego, gdyż zazwyczaj dochodzi do zniszczenia większego obszaru mózgu. Większa jest także śmiertelność w przypadku tego rodzaju udaru.