Ból i zawroty głowy - przyczyny

Każdy z nas przynajmniej raz w życiu doświadcza uczucia wirowania i zaburzenia równowagi pod postacią zawrotów głowy. Bywają odczuwalne podczas codziennych czynności, jak np. w tańcu, i są objawem niegroźnym bądź też sygnalizują proces chorobowy organizmu i wymagają dokładnej diagnostyki.

Według danych statystycznych około 25% populacji na świecie cierpi z powodu zawrotów głowy, które niekiedy są tak nasilone, że utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Według definicji zawroty głowy są objawem polegającym na subiektywnym uczuciu ruchu, zazwyczaj obrotowego, a czasem liniowego, któremu towarzyszą zaburzenia równowagi, poruszania się i orientacji w otoczeniu. W praktyce jednak każdy chory z zawrotami głowy odczuwa je i opisuje inaczej. Zawroty głowy, jako objaw, są bardzo wieloznaczne i zróżnicowane. Niektórzy określają je jako uczucie: wirowania otoczenia, chwiania, kołysania, zapadania czy osłabienia.

Dla innych zawrotami głowy są np.: mroczki przed oczami, falowanie podłogi, lęk przestrzeni, dezorientacja albo zasłabnięcie. Często przy zawrotach głowy występują również objawy wegetatywne (spowodowane pobudzeniem wegetatywnego układu nerwowego), takie jak: bladość skóry, poty, nudności, wymioty, szumy uszne i bóle głowy. Może również wystąpić oczopląs, czyli mimowolne szybkie ruchy gałek ocznych, co jest objawem alarmującym, gdyż świadczy o uszkodzeniu układu równowagi. W zależności od miejsca uszkodzenia oczopląs może przybierać zróżnicowaną formę, ale zawsze jest objawem obiektywnym, ponieważ pacjent nie jest w stanie go symulować. Dlatego też ma on bardzo istotne znaczenie w rozpoznawaniu przyczyny zawrotów głowy.

Zawroty głowy zasadniczo dzieli się na podstawie sposobu ich odczuwania przez chorego. Zawroty zgłaszane przez chorego, jako uczucie wirowania otoczenia, nazywane są układowymi lub obiektywnymi i towarzyszą zaburzeniom czynności narządu równowagi. Zawroty odczuwane przez pacjenta, jako uczucie chwiania się, określane są natomiast jako zawroty układowe lub subiektywne i towarzyszą zaburzeniom mózgowym.

Zawroty głowy – najczęstsze przyczyny

Pierwszą wymienianą przyczyną jest zwykle choroba lokomocyjna, której sygnałem jest nadmierne pobudzenie błędnika (czyli wspomnianego narządu równowagi) spowodowane ruchem pojazdu. Innymi częstymi przyczynami są przebyte zapalenia ucha środkowego, zapalenie błędnika, przebyte operacje uszne, zarówno radykalne, jak i plastyczne, podczas których może dojść do uszkodzenia błędnika, oraz zapalenie nerwu przedsionkowego i guz nerwu słuchowego.

Ważną, aczkolwiek rzadką, przyczyną powodującą zawroty głowy pochodzenia błędnikowego jest choroba Meniere’a, przebiegająca z powiększeniem błędnika błoniastego wskutek gromadzenia się śródchłonki. Inne, równie ważne, aczkolwiek wiążące się z poważnymi konsekwencjami, są choroby ośrodkowego układu nerwowego i choroby oka, takie jak: jaskra, zwyrodnienie siatkówki, czy choroby mięśni gałki ocznej.

Równie poważne i bardzo częste przyczyny to choroby układu krążenia, takie jak: nadciśnienie tętnicze, zaburzenia ortostatyczne (spadki ciśnienia krwi przy wstawaniu), zaburzenia akcji serca, zmiany w tętnicach podobojczykowych lub szyjnych.
Również zaburzenia metaboliczne, jak np.: miażdżyca, hiperlipidemia, cukrzyca i zaburzenia czynności tarczycy, bywają przyczyną zawrotów głowy.

Za zawroty są niekiedy odpowiedzialne także choroby układu kostno-mięśniowego, w tym choroby mięśni szkieletowych, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i jego stany po urazach w odcinku szyjnym.

Zdarza się oczywiście, że zawroty głowy nie znajdują odzwierciedlenia w żadnej z wyżej wymienionych chorób ogólnoustrojowych. Są to zawroty o podłożu psychogennym, czyli czynnościowym. Bywają najczęściej spowodowane stresem i lękiem np. w przebiegu zaburzeń lękowo-depresyjnych.

Zawroty głowy - diagnostyka

Przyczyny zawrotów głowy obejmują bardzo szerokie spektrum chorób, w związku z czym również diagnostyka przyczyny zawrotów jest wielopoziomowa i niezwykle złożona. Zawroty głowy i zaburzenia równowagi zawsze bowiem są objawem konkretnej choroby i nigdy nie stanowią samodzielnego schorzenia.

Pierwszym, często najważniejszym etapem diagnostyki jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu z chorym. Należy dowiedzieć się, czy zawroty głowy występują napadowo czy stale, czy towarzyszą im objawy uszne, np. często zgłaszany w uszach szum lub ból ucha, oraz czy towarzyszą im objawy neurologiczne, np. utrata przytomności, osłabienie mięśni, drętwienia, zaburzenia mowy, podwójne widzenie lub drgawki.

Trudno jest na podstawie samego wywiadu i badania lekarskiego ustalić dokładnie przyczynę zawrotów, dlatego większość chorych wymaga skierowania do specjalistów w dziedzinie neurologii, laryngologii i okulistyki. Kompleksowa diagnostyka powinna obejmować badania laboratoryjne, badanie słuchu, badania obrazowe, głównie odcinka szyjnego kręgosłupa i głowy, elektronystagmografię umożliwiającą analizę oczopląsów różnego rodzaju oraz badania przepływu w tętnicach szyjnych.

Chorzy ze słabo nasilonymi oraz umiarkowanymi dolegliwościami mogą być diagnozowani w warunkach ambulatoryjnych, natomiast w przypadku chorych z bardzo nasilonymi dolegliwościami wskazana jest hospitalizacja. Za koniecznością hospitalizacji chorego przemawiają: zawroty głowy po urazie wielonarządowym, nagłe zawroty głowy spowodowane uszkodzeniem czynności błędnika, zawroty z towarzyszącą nagłą jednostronną głuchotą, zawroty towarzyszące wysokim wartościom ciśnienia krwi, zwłaszcza ze współistniejącym oczopląsem, oraz napad zawrotów z silnym narastającym bólem głowy i nagłe zawroty z towarzyszącymi zaburzeniami czynności nerwów czaszkowych.

Pomimo dużego postępu w diagnostyce u około 40% pacjentów z zawrotami głowy niestety nie udaje się ustalić ich przyczyny. Aczkolwiek niezależnie od tego, czy przyczyna zawrotów głowy jest poznana, czy też nie, zawrotów głowy nie można bagatelizować, gdyż nieleczone lub nieodpowiednio leczone utrudniają znacznie codzienne życie.