Co to jest klasterowy ból głowy?

Po raz pierwszy ból głowy o cechach charakterystycznych dla klasterowego bólu głowy opisano w 1840 roku (Romberg). W latach czterdziestych ubiegłego wieku temat rozwinął amerykański naukowiec Horton (stąd wzięła się wcześniej stosowana nazwa „ból głowy Hortona”). Klasterowy ból głowy należy do tzw. samoistnych, pierwotnych bólów głowy i charakteryzuje się napadowym charakterem oraz jednostronną lokalizacją. Ból, zazwyczaj bardzo silny, umiejscawia się w oczodołe lub jego okolicy, może także obejmować skroń.

Objawy klaserowego bólu głowy

Napady klaserowego bólu głowy trwają od około 15 do 80 minut, oraz występują z częstością od 1 do 8 razy dziennie. Dodatkowo mogą występować objawy związane z tzw. układem autonomicznym. Układ autonomiczny stanowi część układu nerwowego sterującego procesami niezależnymi od naszej woli. Do objawów ze strony układu autonomicznego związanych z klasterowym bólem głowy należą np. łzawienie, przekrwienie spojówek, wyciek z nosa lub uczucie zatkanego nosa, opadnięcie powieki lub jej obrzęk, a także nudności i wymioty.

U kogo występuje klasterowy ból głowy?

Szacuje się, że klasterowy ból głowy występuje u około 1 na 1000 osób w populacji. Nieco częściej schorzenie to dotyka osoby rasy afroamerykańskiej oraz - co istotne - występuje od pięciu do sześciu razy częściej u mężczyzn. Klasterowy ból głowy najczęściej pojawia się u osób w wieku od 20. do 40. lat, aczkolwiek opisano występowanie tego rodzaju bólu głowy zarówno u dzieci jak i osób w podeszłym wieku.

Jak często występują napady klasterowego bólu głowy?

Określenie „klasterowy ból głowy” pochodzi od schematu występowania bólu głowy. Napady występują w grupach (tzw. klaster), co może trwać tygodnie lub miesiące. Pomiędzy napadami mogą występować okresy remisji, w których pacjent czuje się dobrze i nie ma żadnych dolegliwości. Okresy remisji klaserowego bólu głowy mogą utrzymywać się miesiące lub nawet lata. U około 1 na 10 pacjentów z klasterowym bólem głowy mamy do czynienia z przewlekłą postacią choroby, gdzie nie obserwujemy okresów przerwy (remisji), ale dolegliwości mogą utrzymywać się codziennie.

Rodzaje klasterowego bólu głowy

Wyodrębniono kilka postaci klasterowego bólu głowy, należą do nich:

• epizodyczny klasterowy ból głowy ,
• przewlekły klasterowy ból głowy,
• klasterowy ból głowy o nieokreślonej periodyczności,
• przewlekły klasterowy ból głowy bez remisji od początku choroby,
• klasterowy ból głowy przewlekły rozwinięty z postaci epizodycznej.

Klasterowy ból głowy - przyczyny

• Teoria pierwsza

Przyczyny klasterowego bólu głowy nie są do końca poznane. Okresowe występowanie napadów może sugerować udział podwzgórza, ważnego ośrodka mózgu regulującego rytmy biologiczne u człowieka. Przeprowadzone badania naukowe w tym zakresie pokazują, że u osób z napadem klaserowego bólu głowy podwzgórze wykazuje większą aktywność niż w przypadku innych bólów głowy jak np. migrenie. Nie wiadomo natomiast jaka jest przyczyna tej nadaaktywności. Pobudzone podwzgórze uwalnia tzw. neurotransmitery, związki chemiczne, które mogą pobudzać nerwy i powodować dolegliwości bólowe.

• Teoria druga

Inna teoria klasterowego bólu głowy zakłada istnienie stanu zapalnego (nie związanego z infekcją) w tzw. zatoce jamistej mózgu. Jest to miejsce spływu istotnych żył mózgowych, a zarazem miejsce w którym przebiega wiele ważnych struktur nerwowych i naczyniowych, zwłaszcza wspomnianego wcześniej układu autonomicznego. Stan zapalny może powodować zmniejszenie odpływu krwi z mózgu, a tym samym ucisk na struktury nerwowe i dolegliwości bólowe.

Powyższe teorie jak na razie pozostają niestety tylko założeniami i potrzeba jeszcze wielu badań, aby stwierdzić prawdziwą przyczynę powstawania klasterowego bólu głowy.

Inne rzadkie  przyczyny nasilenia klasterowego bólu głowy

U większości osób z napadami klasterowego bólu głowy w badaniach obrazowych takich jak tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny mózgu (MRI) nie stwierdza się żadnych nieprawidłowości. W bardzo niewielkim procencie przypadków nasilenie klasterowych bólów głowy może mieć związek z nowotworami występującymi w okolicy mózgu, jak np. guzy przysadki mózgowej (niewielkiego gruczołu znajdującego się u podstawy mózgu) oraz innych guzów śródczaszkowych. Należy jednak jeszcze raz podkreślić, że stanowi to bardzo rzadką przyczynę klastrowych bólów głowy.

Czynniki wpływające na występowanie napadów klaserowego bólu głowy

Na podstawie badań naukowych i obserwacji chorych cierpiących na klasterowe bóle głowy udało się wyodrębnić czynniki, które być może mają wpływ na występowanie kolejnych napadów klasterowego bólu głowy. Do czynników tych należą min:

• alkohol,
• przebywanie w wysokich temperaturach (np. sauna),
• substancje o wyrazistym zapachu jak np. rozpuszczalniki, benzyna, perfumy itp.  

Czy klasterowy ból głowy może być dziedziczny?

W większości przypadków klasterowy ból głowy występuje sporadycznie, czyli nie jest wywoływany czynnikami genetycznymi. Istnieje dziedziczna postać klasterowego bólu głowy, aczkolwiek występuje ona niezwykle rzadko. Dziedziczenie w takich przypadkach ma charakter autosomalny dominujący, co w praktyce oznacza, że wystarczy jeden gen odziedziczony od chorego rodzica, aby dziecko także miało objawy.

Innymi nazwami klasterowego bólu głowy, które do niedawna funkcjonowały są: erytroprozopalgia,  ból głowy (migrena) Hortona, histaminowy ból głowy, okresowa hemikrania neuralgiczna, nerwoból zwoju klinowo-podniebiennego.