Codzienny, przewlekły ból głowy

W poradniach specjalistycznych blisko połowę chorych stanowią  pacjenci z przewlekłymi bólami głowy, przy czym w grupie tej dominują  osoby nadużywające leków. Bóle występujące przewlekle upośledzają  życie chorych i ich relacje z otoczeniem w rodzinie i pracy.

Szacuje się, że na bóle głowy cierpi ok. 2–5% populacji ogólnej. Jedna trzecia chorych odczuwa ból głowy codziennie, co stanowi 1,5% populacji ogólnej. W ośrodkach zajmujących się leczeniem bólów głowy odsetek chorych z tym schorzeniem jest znacznie większy i wynosi blisko 40%. Problem ten dotyczy także, choć w znacznie mniejszym stopniu, dzieci i młodzieży. Badania populacyjne ujawniają, że na przewlekłe bóle głowy cierpi 1,5% młodzieży szkolnej, częściej dziewczęta (2,4%) niż chłopcy  (0,8%). 

W praktyce klinicznej nazwy „przewlekły” lub „codzienny” ból głowy nie są równoznaczne z określonymi jednostkami chorobowymi. W większości są to bóle tzw. pierwotne, których przyczyny i patogeneza są mało poznane. Istnieje wiele przyczyn uporczywego bólu głowy. Mogą one mieć także charakter wtórny w stosunku do znanego czynnika je wywołującego. Z tego też powodu w diagnostyce bólu przewlekłego, znacznie częściej niż w przypadku epizodycznego, wykonywane są badania neuroobrazowe.  

Terminem „przewlekłe codzienne bóle głowy” (ang. chronic daily headache, CDH) określamy ból głowy występujący codziennie lub prawie codzienne, trwający powyżej 4 godzin dziennie i powyżej 15 dni w miesiącu, przez ponad 3 miesiące. Podział ten jest zgodny z nową klasyfikacją bólów głowy (ICHD 2004). Wyjątkiem są klasterowe bóle głowy, w przypadku których terminu tego używa się dla określenia bólu występującego ponad rok. 

Istnieje kilka rodzajów pierwotnych bólów głowy, które mogą występować codziennie lub prawie codziennie. Pojawiają się coraz to nowe opisy przewlekłych bólów głowy, np. nowy codzienny uporczywy ból głowy czy monetowy ból głowy. Bóle takie mogą być pierwotne lub wtórne, występujące w przebiegu różnych schorzeń wewnątrzczaszkowych lub ogólnoustrojowych. U chorych z częstymi bólami głowy wszystkie one muszą zostać wykluczone.  

Do grupy pierwotnych bólów głowy rzadko występujących zalicza się: klasterowy ból głowy, hemikranię napadową, śródsenny ból głowy oraz idiopatyczny kłujący ból głowy. Najczęściej są to bowiem migrena przewlekła i przewlekły napięciowy ból głowy. W grupie wtórnych bólów głowy występujących codziennie znajdują się: pourazowy ból głowy, szyjnopochodny ból głowy, ból głowy powstały w przebiegu wewnątrzczaszkowych schorzeń naczyniowych (np. w przebiegu malformacji tętniczo-żylnych), ból głowy powstały w przebiegu schorzeń na innym niż naczyniowe podłożu (np. nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, infekcje, nowotwory) oraz w przebiegu innych schorzeń.  
 
Blisko połowa chorych z bólem przewlekłym stale nadużywa leków przeciwbólowych, ergotaminy lub tryptanów. Przypuszcza się zatem, że leki te odgrywają przyczynową rolę w powstawaniu tego rodzaju bólu, zwłaszcza u chorych na migrenę. CDH występuje częściej u osób, które w przeszłości cierpiały na epizodycznie pojawiające się samoistne bóle głowy, np. migrenę lub napięciowy ból głowy. 
 
Około 30% pacjentów z codziennymi bólami głowy nie może być skategoryzowanych na podstawie kryteriów Międzynarodowego Towarzystwa Bólów Głowy (IHS) ani jako ból głowy o typie napięciowym, ani jako migrena, ani w żaden inny sposób. Napięciowy ból głowy może również współistnieć z migreną.