Diagnostyka migreny a EEG

Badanie EEG jest badaniem polegającym za zapisie bioelektrycznej czynności mózgu za pomocą elektrod umieszczonych na skórze głowy, przy użyciu elektroencefalografu. Jest to badanie nieinwazyjne, bezbolesne dla chorego. Polega ono na odpowiednim rozmieszczeniu na powierzchni skóry czaszki elektrod, które rejestrują zmiany potencjału elektrycznego na powierzchni skóry, pochodzące od aktywności neuronów kory mózgowej, i po odpowiednim ich wzmocnieniu tworzą z nich zapis – elektroencefalogram.

Badanie eeg - wskazówki

Jeśli elektrody umieści się bezpośrednio na korze mózgu (np. w trakcie operacji), badanie nosi nazwę elektrokortykografii. W ciągu 24 godzin poprzedzających badanie nie powinno się przyjmować leków pobudzających lub hamujących ośrodkowy układ nerwowy. Przed badaniem nie należy pić napojów alkoholowych lub zawierających kofeinę.

Na badanie należy przyjść po spożyciu lekkiego posiłku, aby nie występowały spadki poziomu cukru we krwi. Przed badaniem nie wolno stosować lakierów do włosów, żelów i kremów do układania fryzury. Na badanie pacjent powinien przyjść wypoczęty i wyspany.

Co to jest badanie eeg?

W standardowym badaniu umieszcza się 19 elektrod – 8 elektrod nad każdą półkulą, 3 elektrody w linii pośrodkowej.

Są one następująco oznaczane:

·         7 elektrod nad korą płatów czołowych (Frontalis): F_p1, F_p2, F₃, F₄, F₇, F₈, F_z,

·         3 elektrody na granicy płatów ciemieniowych i czołowych: C₃, C₄, C_z,

·         3 elektrody nad płatami ciemieniowymi (Parietalis): P₃, P₄, P_z,

·         4 elektrody nad płatami skroniowymi (Temporalis): T₃, T₄, T₅, T₆,

·         2 elektrody nad płatami potylicznymi (Occipitalis): O₁, O₂ oraz

·         2 elektrody referencyjne przymocowane do płatka ucha: A₁, A_2.

W trakcie badania EEG stosowane są następujące metody wpływające na aktywność elektryczną mózgu:

– próba otwierania i zamykania oczu,

– 3–4-minutowa hiperwentylacja (30–40 głębokich oddechów na minutę),

– fotostymulacja – działanie błysków świetlnych o różnej częstotliwości (w czasie tego badania pacjent ma oczy zamknięte).

Prawidłowy elektroencefalogram osoby dorosłej w czuwaniu przy zamkniętych oczach składa się z dominującej rytmicznej, regularnej czynności alfa, prawidłowo zróżnicowanej przestrzennie. W warunkach fizjologicznych powstają fale mózgowe o częstotliwości w zakresie 1–100 Hz oraz amplitudzie od 5 do kilkuset µV.

W przypadku wystąpienia jakiejkolwiek patologii, jak np. uszkodzenie komórki nerwowej czy upośledzone przewodzenie chemiczne neuronów, będzie się opóźniać lub przyspieszać szybkość fal oraz zmieniać ich kształt lub konfiguracja.

Fale delta mają częstotliwość do 4 Hz. Obserwowane są głównie w stadium snu NREM.

Fale theta mają częstotliwość od 4 do 8 Hz. Aktywność theta może być zaobserwowana podczas stanów hipnotycznych, takich jak trans, hipnoza, lekki sen. Związane są one ze stadium snu NREM. Odmienny rodzaj fal theta dotyczy aktywności poznawczej – w szczególności odnosi się także do procesów pamięciowych.

Fale alfa mają częstotliwość od 8 do 13 Hz. Ich amplituda wynosi około 30–100 µV i  są dobrze widoczne przy braku bodźców wzrokowych (w warunkach zamkniętych oczu u osoby badanej). Ich stłumienie następuje podczas percepcji wzrokowej. Związane są również ze stanem relaksu i obniżonym poziomem aktywności poznawczej.

Fale beta mają częstotliwość od 12 do około 30 Hz i amplitudę poniżej 30 µV. Obrazują one zaangażowanie kory mózgowej w aktywność poznawczą. Fale beta o małej amplitudzie występują podczas koncentracji uwagi.

Fale gamma występują w zakresie częstotliwości około 26–100 Hz.

Przy przejściu ze stanu bezsenności (czuwania) przez stadium 1 (drzemka), 2 (lekki sen) do stadium 3 i 4 (głęboki sen) zanika aktywność alfa i częstotliwość zapisu się obniża. W stadium 2 występują aktywność theta oraz zespoły K i wrzeciona snu. W stadium 3 i 4 pojawiają się fale delta o niskich częstotliwościach. Po okresie głębokiego snu zapis może przejść do stadium REM, w którym występują sny. Taki cykl powtarza się wielokrotnie podczas całego snu, zmienia się jednak czas trwania poszczególnych stadiów.

Wskazania do badania EEG

W zasadzie do rozpoznania migreny nie są potrzebne żadne badania dodatkowe, często wystarczający okazuje się dokładny wywiad chorobowy. Aczkolwiek zaleca się wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych, diagnostykę w kierunku nadciśnienia tętniczego, badania obrazowe oraz EEG. Proces diagnostyczny ma służyć ogólnej ocenie stanu chorego oraz wykluczeniu poważnych wtórnych przyczyn bólu głowy. Badanie EEG bywa w migrenie często nieprawidłowe i może wykazywać różne zmiany, nawet zbliżone do padaczki. Należy wówczas przeprowadzić dodatkowy wywiad, aby się przekonać, czy pacjent nie ma napadów charakterystycznych dla padaczki (np. częściowych złożonych), których nie jest świadomy. Jeśli wywiad taki jest negatywny, nie wolno na podstawie samych zmian w EEG rozpoznawać padaczki, w przypadku gdy chory nie ma napadów padaczkowych.

Badania obrazowe (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny) zwykle nie są konieczne w typowej migrenie i powinny być wykonywane tylko przy istnieniu uzasadnionych podejrzeń innej przyczyny bólu głowy. Należy je wykonać np. w przypadkach aury innej niż mroczek migocący albo gdy migrena łączy się z padaczką. Współwystępowanie obu tych stanów chorobowych nie jest bowiem często obserwowane klinicznie. Koegzystencja padaczki i migreny dotyczy głównie padaczki skroniowej. Zdarza się, że problemy diagnostyczne sprawiają chorzy z narkolepsją i migreną, u których także występują zmiany w EEG. Badanie to jest pomocne wówczas w rozpoznaniu różnicowym. Wielu autorów pozostaje jednak na stanowisku, że migrena i padaczka są odrębnymi zespołami klinicznymi, mimo iż w obydwu przypadkach istnieje osobliwa dysfunkcja mózgu, napadowość, powtarzalność i odwracalność objawów.

Stosowanie leków przeciwpadaczkowych, głównie nowej generacji, w ponad połowie przypadków okazuje się skuteczne w zapobieganiu napadom migreny lub znacznym zmniejszaniu ich nasilenia i częstości występowania.

Według danych z piśmiennictwa w przypadku migreny u części chorych obserwuje się wyładowania głównie skroniowe, zogniskowane. U innych są to zmiany ogniskowe w obszarach skroniowo-czołowych lub skroniowo-potylicznych. Hiperwentylacja aktywuje zmiany u około 40% chorych, a fotostymulacja również u ponad 30%.Obserwowano też zmiany rytmu podstawowego, ale głównie u chorych z częstymi i ciężkimi napadami migreny, z rejestrowaniem fal wolnych hetta. Ostatecznie większość autorów stoi na stanowisku, że padaczka i migrena są niezależnymi zespołami, choć z pewnymi podobieństwami etiopatogenetycznymi i klinicznymi.

Oprócz przynależności do tej samej grupy schorzeń spowodowanych zaburzeniami układu nerwowego, migrenę i epilepsję łączy m.in. to, że występują okresowo, charakteryzują się gwałtownymi atakami i dotykają najczęściej młodych, aktywnych ludzi.

Zalecając badanie EEG u chorego z migreną, należy go uprzedzić, że może ono wypaść nieprawidłowo. Ostateczna interpretacja wyniku badania należy oczywiście do lekarza. Obecność utrwalonych ogniskowych zmian w EEG nakazuje zlecić badanie obrazowe.