Diagnostyka szyjnopochodnego bólu głowy

Diagnostyka szyjnopochodnego bólu głowy opiera się na ustaleniu związku pomiędzy bólem głowy a zmianami w obrębie kręgosłupa szyjnego. Jak w przypadku każdego bólu głowy, lekarz rozpoczyna diagnostykę od rozmowy z pacjentem (wywiad) oraz badania fizykalnego (czyli badania pacjenta), którego częścią jest badanie neurologiczne. Postępowanie to zazwyczaj wystarcza do postawienia rozpoznania.

Co może wnieść wywiad ?

Celem rozpoznania przyczyny bólu głowy lekarz może zadać pacjentowi następujące pytania, dlatego też wybierając się do specjalisty każdy pacjent powinien zwrócić uwagę na:

• umiejscowienie bólu głowy, częstość występowania oraz charakter bólu
• czy występują objawy towarzyszące jak np. nudności, wymioty, zaburzenia widzenia lub słuchu, utrata masy ciała, gorączka lub dreszcze, wyciek z nosa, łzawienie, duszność
• ewentualne czynniki które powodują lub przyspieszają wystąpienie dolegliwości
• pozycje ciała lub sytuacje, które przynoszą ulgę w bólu
• ewentualne objawy, które poprzedzają wystąpienie bólu głowy
• ewentualne choroby przewlekłe takie jak nadciśnienie tętnicze, jaskra
• zażywane leki
• czy pacjent wcześniej był diagnozowany z powodu bólu głowy
• czy pacjent doznał w ostatnim czasie urazu (szczególnie głowy lub kręgosłupa szyjnego)
• czy w rodzinie występowały problemy neurologiczne lub bóle głowy

Co może wnieść badanie fizykalne?

U pacjentów z szyjnopochodnym bólem głowy często stwierdza się zaburzenia położenia szyjnego odcinka kręgosłupa i ograniczenia ruchomości szyi. Nasilenie lub początek bólu występować podczas poruszania szyją (zarówno biernego czyli podczas badania lekarskiego – poruszanie głową pacjenta przez lekarza, jak i aktywnego – kiedy pacjent sam porusza głową). Jest to wyraźne szczególnie jeżeli głowę odwraca się w stronę występowania bólu, odgina lub przygina do klatki piersiowej lub jeżeli lekarz uciska okolice szyi, karku lub ramion.

Jakie przyczyny mogą dawać podobne dolegliwości jak szyjnopochodny ból głowy?

W celu postawienia prawidłowego rozpoznania należy wykluczyć, czy u pacjenta nie występują inne przyczyny bólu głowy o podobnej charakterystyce. Bóle głowy o podobnym obrazie klinicznym mogą dotyczyć zarówno przyczyn pierwotnych jak i wtórnych. Do pierwotnych przyczyn zaliczamy migrenę, napięciowy ból głowy, klasterowy ból głowy. Do wtórnych – neuralgię nerwów potylicznych, guzy mózgu oraz guzy kanału kręgowego.

Badania dodatkowe

W razie potrzeby lekarz może zalecić wykonanie badań obrazowych takich jak: prześwietlenie kręgosłupa szyjnego, rezonans magnetyczny (MRI) lub komputerową tomografię (TK).

Pomocne w rozpoznaniu mogą być także badania laboratoryjne, w celu poszukiwania chorób o charakterze ogólnoustrojowym, które mogą mieć wpływ na mięśnie, kości oraz stawy kręgosłupa szyjnego (np. reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty, zaburzenia funkcji tarczycy, pierwotne choroby mięśni). Do takich badań należą min. badanie morfologii krwi, OB, czynnika reumatoidalnego, specyficznych przeciwciał (np. ANA).

Znaczenie blokady nerwowej

Celem potwierdzenia rozpoznania zazwyczaj przeprowadza się test polegający na tzw. blokadzie nerwowej.

Blokady mają od dawna mają szerokie zastosowanie w walce z bólem. Polegają na wstrzyknięciu w określone miejsce leków przeciwbólowych, przeciwzapalnych lub środków chemicznych, takich jak alkohol, fenol, glicerol. Każda blokada służy do częściowego, czasowego lub stałego wyłączenia przewodnictwa nerwowego bólu.

W diagnostyce szyjnopochodnego bólu głowy stosuje się dwa rodzaje blokady – blokadę właściwą, czyli mającą na celu wyłączenie danego nerwu (np. nerwu potylicznego), oraz tzw. blokadę kontrolną – zamiast substancji chemicznej, która powoduje wyłączenie przewodnictwa nerwowego wstrzykuje się substancję obojętną – np. 0,9% roztwór soli.

W przypadku kiedy blokada właściwa będzie skutkować ustąpieniem bólu, a blokada kontrolna nie spowoduje ustąpienia bólu, wtedy właśnie rozpoznaje się szyjnopochodny ból głowy.

Brak reakcji na obie blokady oznacza, że przyczyna bólu nie leży w odcinku szyjnym kręgosłupa. Natomiast reakcja na blokadę obojętną może świadczyć o psychogennym podłożu bólu głowy.

Kryteria rozpoznania szyjnopochodnego bólu głowy

Według amerykańskiego towarzystwa ds. bólu głowy, szyjnopochodny ból głowy należy rozpoznać w oparciu o następujące kryteria:

A. Ból szyjnopochodny to ból pochodzenia szyjnego, który lokalizuje się w jednym lub kilku obszarach szyi, głowy i/lub twarzy, który spełnia kryteria zawarte w punkcie C i D.
B. Dolegliwości, wyniki badań laboratoryjnych lub biochemicznych wskazują na zmiany w przebiegu choroby lub urazu kręgosłupa, czyniąc je odpowiedzialne za występowanie bólu głowy
C. Należy wykazać związek bólu z obecnością zmian w obrębie kręgosłupa szyjnego lub przebytym urazem.
D. Ból ustępuje w ciągu 3 miesięcy po zakończeniu skutecznego leczenia choroby lub urazu, który jest jego przyczyną

Bibliografia:

1.Neurologia – pod red. R. Podemskiego i M. Wendera, U&P 2001
2.Szyjnopochodny ból głowy – R. Gasik. Pol. Merk. Lek., 2008, XXIV, 144, 549
3.Cervicogenic Headache: A Review of Diagnostic and Treatment Strategies. D.M. Biondi. JAOA • Supplement 2 • Vol 105 • No 4 • April 2005