Leczenie napięciowego bólu głowy

W leczeniu chronicznego bólu napięciowego głowy są stosowane różne strategie: farmakologiczne i niefarmakologiczne. Część z nich ma udowodnioną skuteczność, potwierdzoną wynikami publikacji naukowych, efektywność innych wymaga dalszych badań. Szacuje się, że ok. 40% pacjentów stosuje metody niefarmakologiczne radzenia sobie z bólami głowy, w tym medycyny niekonwencjonalnej. Ogólne zalecenia dotyczą stylu życia pacjentów zmagających się z przewlekłym bólem głowy.

Ból głowy a styl życia

Osoby cierpiące na przewlekły ból głowy powinny pomyśleć o zmianie stylu życia. Owe zmiany polegają na zmniejszeniu prawdopodobieństwa wystąpienia dolegliwości poprzez eliminację czynników wyzwalających epizod bólowy (takich jak stres, nieprawidłowa pozycja ciała związana z napięciem mięśni karku i grzbietu). Zaleca się więc:

• umiarkowany, regularny wysiłek fizyczny;
• jogę;
• rezygnację z palenia nikotyny i spożywania alkoholu;
• regularne, lekkostrawne posiłki;
• higienę snu.

Wskazane może być również prowadzenie dzienniczka samoobserwacji, w którym zapisuje się datę i godzinę wystąpienia bólu oraz wydarzenia poprzedzające (rodzaj posiłku, stresory, ilość snu). W dzienniczku warto odnotować, co mogło przyczynić się do ustąpienia bólu.

Napięciowe bóle głowy - leczenie

Postępowanie lecznicze w napięciowym bólu głowy obejmuje:

• Doraźne leczenie przeciwbólowe: stosowane są niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak ibuprofen oraz naproksen sodu.
• Leczenie profilaktyczne: jego celem jest zapobieganie wystąpieniu oraz zmniejszenie częstotliwości epizodów bólowych.

Leki o udowodnionej skuteczności

• Amitryptylina

Należy do trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Efekt przeciwbólowy amitryptyliny jest prawdopodobnie niezależny od jej działania przeciwdepresyjnego. Uważa się jednak, że układ serotoninergiczny w ośrodkowym układzie nerwowym pełni kluczową rolę w kontroli bólu. Wyniki badań kontrolowanych placebo oraz prac przeglądowych potwierdzają skuteczność amitryptyliny w zmniejszaniu częstotliwości epizodów bólowych oraz czasu ich trwania. Jest uważana za lek pierwszego rzutu w leczeniu napięciowych bólów głowy.

Najlepsze efekty uzyskuje się, łącząc terapię amitryptyliną z technikami behawioralnymi, jak np. biofeedback, techniki radzenia sobie ze stresem. W badaniu dotyczącym terapii kombinowanej (Holroyd i wsp.) uzyskano 50% redukcję częstotliwości epizodów bólowych. Należy podkreślić, że zastosowanie samych technik redukcji stresu nie powodowało istotnych statystycznie efektów leczniczych. Amitryptylina wykazuje efekt profilaktyczny po ok. 2-3 tygodniach od początku przyjmowania (podobnie jak wtedy, gdy stosowana jest jako lek przeciwdepresyjny).

• Mirtazapina

Na podstawie badań klinicznych można stwierdzic, że jej skutecznośc jest porównywalna z amitryptyliną, przy czym mirtazapina ma mniej działań ubocznych.

Leki o nieudowodnionej skuteczności

Leki, których skuteczność nie została wystarczająco udowodniona (głównie z powodu zbyt małej ilości badań na ten temat):

• Leki przeciwdepresyjne z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny(SSRI).

W jednym z badań wykazano podobną skuteczność do amitryptyliny. Należy podkreślić, że leki z tej grupy mają mniej działań niepożądanych, a ze względu na selektywność działania, mogą być stosowane wraz z wieloma innymi lekami, bez ryzyka interakcji oraz niekorzystnego wpływu np. na układ krążenia.

• Inne trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD) poza amitryptyliną

Można uznać, że brakuje wystarczających dowodów na skuteczność innych TLPD poza amitrypyliną.

Nieefektywne metody leczenia

Metody leczenia, które są nieefektywne lub potencjalnie niebezpieczne :

• Leki uspokajające z grupy benzodiazepin

Badania kliniczne nie wykazały wystarczającej skuteczności leków z tej grupy. Ponadto, ich systematyczne zażywanie wiąże się z ryzykiem powstania uzależnienia oraz szeregiem działań niepożądanych (upadki, zaburzenia koordynacji ruchowej, niekorzystny wpływ na pamięć i inne funkcje poznawcze).

• Systematyczne zażywanie leków przeciwbólowych

Systematyczne stosowanie leków przeciwbólowych zmniejsza skuteczność działań profilaktycznych i nie przynosi długoterminowych korzyści u osób cierpiących na przewlekłe bóle głowy.

• Toksyna botulinowa

Metoda ta jest rzadko stosowana ze względu na małą dostępność i kontrowersyjna ze względu na działania niepożądane.

Napięciowy bóle głowy a psychoterapia

Jakie metody, poza przyjmowaniem leków wywierają efekt leczniczy?

• Psychoterapia poznawczo-behawioralna

W jednym z badań kontrolowanych placebo wykazano, iż psychoterapia poznawczo-behawioralna pozwalała na zmniejszenie nasilenia objawów. Gdy porównywano skuteczność CBT i amitryptyliny - nie wykazano istotnych statystycznie różnic między efektywnością obydwu metod.

Niekonwencjonalne metody leczenia

Metody leczenia, których skuteczność nie została wystarczająco udowodniona:

• Akupunktura na ból głowy
  

W jednym z badań klinicznych wykazano, że akupunktura z użyciem lasera o małej mocy  powodowała poprawę w zakresie nasilenia, czasu trwania oraz częstotliwości występowania napięciowych bólów głowy w porównaniu z placebo. Pozostałe badania nie wykazały, aby efekt tradycyjnych metod akupunktury przewyższał placebo.

• Masaż

Prawdopodobnie jest jedną z najczęściej stosowanych metod samopomocy u pacjentów z przewlekłym bólem głowy. Pomaga on zmniejszyć dyskomfort i napięcie psychiczne, które często towarzyszy napięciowym bólom głowy. Nie potwierdzono natomiast działania zmniejszającego nasilenie samych dolegliwości bólowych. Masaż powoduje nie tylko relaksację, ale i prawdopodobnie stymuluje układ przywspółczulny, co przyczynia się do rozluźnienia mięśni. Ok. 25% pacjentów masuje okolice mięśni czaszkowych, co pozwala uzyskać szybką ulgę w bólu, natomiast efekt ten jest krótkotrwały.

• Relaksacja i metody biofeedback

Na podstawie dwóch prac przeglądowych oraz jednego badania kontrolowanego placebo nie wykazano, aby metody z zastosowaniem technik relaksacyjnych przynosiły poprawę w zakresie objawów chronicznego bólu napięciowego głowy. Jednak wyniki ostatniej metaanalizy dokonanej przez Nestoriuc i wsp. potwierdzają, iż pacjenci mogą odnieść istotne korzyści stosując tego typu metody.

• Olejek miętowy

Jego działanie polegające na zmniejszeniu nasilenia bólu głowy zostało potwierdzone w dwóch badaniach klinicznych - efekt ten znacznie przewyższał placebo. Co istotne, nie odnotowano objawów ubocznych.

Bibliografia:
1. Silver N. Headache (Chronic Tension-Type) American Family Physician, 2007,7.
2. Schwartz B., Stewart W., Simon D. I wsp. Epidemiology of tension-type headache. JAMA. 1998; 279: 381
3. Moraska A. Changes in Psychological Parameters in Patients with Tension-type Headache Following Massage Therapy: A Pilot Study. J Man Manip Ther. 2009; 17 (2): 86–94.
4. Fernández-de-Las-Peñas C. What do we know about chronic tension-type headache? Discov Med. 2009; 8 (43): 232-6.
5. Kligler B, Chaudhary S. Peppermint oil.Am Fam Physician. 2007 1; 75 (7): 1027-30
6. http://www.umm.edu/altmed/articles/tension-headache-000074.htm