Leczenie zapobiegawcze w migrenie

Leczenie zapobiegawcze, inaczej profilaktyczne, nie jest stosowane u wszystkich chorych z migreną. Niektórzy pacjenci miewają napady rzadziej niż raz w miesiącu, natomiast u innych mogą zdarzać się raz w tygodniu lub częściej. Napady migrenowe mogą zaburzać funkcjonowanie chorego lub pozostawać bez wpływu na codzienne życie. U osób, u których napady występują rzadko, zazwyczaj stosujemy leczenie doraźne. Terapia doraźna ma na celu szybkie i skuteczne leczenie napadu, co przekłada się na poprawę funkcjonowania chorego.

W leczeniu doraźnym najskuteczniejsze działanie mają leki przeciwmigrenowe – tzw. tryptany. Są to związki, które powodują zwężenie naczyń mózgowych oraz hamowanie uwalniania specyficznych substancji będących mediatorami bólu (tzw. neuroprzekaźników) z zakończeń nerwowych. Tryptany powodują zmniejszenie nie tylko bólu migrenowego, lecz także objawów towarzyszących, takich jak światłowstręt, wymioty oraz nudności. Najbardziej znanym lekiem z grupy tryptanów jest sumatryptan.

Profilaktyka migreny

Decyzja o włączeniu leczenia zapobiegawczego powinna być podejmowana indywidualnie na podstawie analizy następujących aspektów:

• częstości nawrotów (jeżeli napady występują częściej niż trzy razy w miesiącu),
• ciężkości napadów i długości ich trwania (napady trwające wiele dni),
• rodzaju migreny (wskazane w przypadku migreny z przedłużoną aurą, migreny z objawami neurologicznymi),
• skuteczności leczenia doraźnego oraz ewentualnych przeciwwskazań do jego stosowania.

Głównym celem leczenia zapobiegawczego w migrenie jest zmniejszenie ilości, nasilenia i czasu trwania napadów. Daje to możliwość polepszenia jakości życia chorego i poprawy odpowiedzi na leczenie doraźne.

Leki stosowane w zapobieganiu napadów migreny

Leki stosowane w profilaktyce migreny różnią się od tych używanych doraźnie. Do głównych grup leków stosowanych w leczeniu zapobiegawczym należą:

• leki blokujące receptory beta-adrenergiczne (tzw. beta-blokery), np. propranolol;
• leki przeciwdepresyjne – starszej generacji, czyli trójpierścieniowe leki trójcykliczne (amitryptylina) oraz nowszej generacji inhibitory wychwytu serotoniny, np. fluoksetyna. Przynoszą bardzo dobre rezultaty, szczególnie u pacjentów, którzy oprócz migreny cierpią z powodu napięciowych bólów głowy;
• leki przeciwpadaczkowe (np. kwas walproinowy);
• antagoniści wapnia (np. werapamil);
• antagoniści serotoniny (np. metysergid).

Zasady leczenia zapobiegawczego

Leczenie rozpoczyna się od najmniejszych dawek leku, następnie stopniowo się je zwiększa, tak by osiągnąć pożądany efekt kliniczny. Należy pamiętać, iż dany lek należy stosować wystarczająco długo, zanim uzna się go za nieskuteczny, ponieważ oczekiwany efekt może pojawić się dopiero nawet po 2-3 miesiącach stosowania. W trakcie leczenia zapobiegawczego należy unikać niektórych leków stosowanych w terapii doraźnej napadów migreny – takich jak ergotamina.

W postępowaniu zapobiegawczym istotne jest nie tylko regularne przyjmowanie zaleconych leków, lecz także unikanie czynników, które mogą wyzwalać napady migreny, do których należą przede wszystkim: niedobór lub nadmiar snu, stres, silne zapachy, zmiany pogody lub ciśnienia. U niektórych kobiet częstsze występowanie napadów migreny następuje podczas miesiączki lub stosowania leków hormonalnych.

Istotne znaczenie ma także odpowiednia dieta. Spożywanie niektórych produktów może prowokować napad, a są to: czerwone wino, sery żółte i pleśniowe, orzechy oraz czekolada. Warto także unikać pokarmów zawierających duże ilości konserwantów, utwardzaczy oraz polepszaczy smaku (np. glutaminian sodu). Nie należy zapominać o regularnych porach posiłków oraz wysiłku fizycznym (najlepiej na świeżym powietrzu).

Każdy pacjent, u którego wdrożone zostaje leczenie zapobiegawcze migreny, powinien poinformować lekarza o swoim stanie zdrowia, schorzeniach przewlekłych oraz przyjmowanych lekach. W przypadku niektórych chorób (np. układu krążenia) można zastosować leki, które mają działanie zarówno w zapobieganiu migreny, jak i w leczeniu danej choroby. Do takich leków należą np. beta-blokery. Z kolei lekarz musi ustalić, czy leki stosowane w leczeniu migreny oraz innych chorób nie będą nasilać wzajemnie swoich działań niepożądanych. Wtedy konieczne jest wybranie leków z innej grupy.

Wybór leczenia zapobiegawczego jest szczególnie istotny u kobiet będących w ciąży lub planujących ciążę. Niektóre leki mogą wpływać niekorzystnie na rozwój płodu lub zwiększać ryzyko powstania wad wrodzonych. Jeżeli włączenie leczenia ze względu na objawy jest niezbędne, lekarz dobierze preparat, który będzie wiązał się z jak najmniejszym zagrożeniem dla płodu.

Należy podkreślić, że pacjent podczas leczenia zapobiegawczego powinien pozostawać pod stałym nadzorem lekarza. Warto, aby każdy pacjent chorujący na migrenę prowadził dzienniczek napadów. Istotne jest określenie czasu wystąpienia napadów oraz długości ich trwania i odnotowanie tego w odpowiedniej rubryce. W dzienniczku można zaznaczyć także obecność ewentualnych czynników prowokujących, o których wspomniano wcześniej, a także objawów, jakie towarzyszyły napadowi migreny (lokalizacja bólu, nadwrażliwość na światło, dźwięki, zapachy, obecność aury, nudności lub wymiotów). Dzięki prowadzeniu dzienniczka lekarz będzie mógł nie tylko monitorować skuteczność leczenia i je modyfikować, lecz także określić charakterystykę napadów migreny u danego pacjenta.

Podczas kontrolnej wizyty lekarskiej należy lekarza poinformować, czy stosowane leczenie nie powoduje działań niepożądanych oraz o ewentualnych zmianach w ogólnym stanie zdrowia, pobytach w szpitalu, rozpoznaniu nowych chorób i rozpoczęciu leczenia innymi lekami zaleconymi przez innych specjalistów.

Leczenie profilaktyczne migreny nie jest stosowane na stałe. Po uzyskaniu oczekiwanego efektu zazwyczaj powraca się do leczenia doraźnego, które jest mniej obciążające dla pacjenta.