Migrena a menopauza

Menopauza, inaczej klimakterium, jest fizjologicznym etapem w życiu każdej kobiety. Stanowi fazę przejściową pomiędzy okresem dojrzałości płciowej a okresem starości. Obecnie ostatnia miesiączka (menopauza) występuje średnio w wieku około 50 lat, a w związku z wydłużeniem średniej długości życia kobiety w Polsce do około 75 lat na okres po menopauzie przypada 1/3 okresu jej życia

Niezwykle istotne jest zatem zwrócenie uwagi zarówno samych kobiet, jak i ich lekarzy na stan zdrowia kobiety w tym okresie, aby możliwie zapobiegać objawom schorzeń właściwych dla okresu menopauzy i je leczyć. Prawidłowa gospodarka hormonalna jest niezwykle ważna dla zdrowia i dobrego samopoczucia kobiety w każdym wieku. W okresie klimakterium, kiedy równowaga hormonów płciowych ulega zachwianiu, jest to szczególnie istotne.

Zależność pomiędzy wystąpieniem bólu głowy a zaburzeniami gospodarki hormonalnej wciąż jest tematem badań. Wysuwa się następujące hipotezy dotyczące wpływu hormonów płciowych na pojawienie się i przebieg bólu: regulacja ekspresji pewnych genów dla receptora i transportera serotoniny w jądrze szwu grzbietowego w mózgu, modulacja aktywności neuronalnej i gęstości receptorów układu opioidowego oraz blokowanie kanałów wapniowych i modyfikacja reaktywności naczyń.

Te skomplikowanie brzmiące procesy, leżące u podłoża występowania bólu głowy, w rezultacie opierają się na bardzo prostym schemacie działania. Po prostu spadek lub nadmierna kumulacja niektórych substancji powodują zaburzenia wewnętrznej równowagi organizmu (tzw. homeostazy) i wystąpienie lub zniesienie konkretnego objawu. W tym przypadku jest to ból głowy.
W menopauzie, w porównaniu z okresem przedmenopauzalnym, obserwowano poprawę przebiegu migreny u  ok. 25 proc. kobiet. Wyniki badań stwierdzające pogorszenie migreny w menopauzie wykazują dużą zmienność. Przebieg migreny różnił się w zależności od typu menopauzy. U kobiet z naturalną menopauzą obserwuje się łagodniejszy jej przebieg niż u kobiet z menopauzą chirurgiczną (np. po operacji usunięcia macicy wraz z przydatkami). Także stopień nasilenia objawów klimakterycznych może wpływać na intensywność bólu migrenowego.

Powszechnie stosowana hormonalna terapia zastępcza – HTZ (plastry czy pigułki z odpowiednim stężeniem hormonów płciowych) wywiera wieloraki wpływ na ból migrenowy. U 45 proc. pacjentek obserwuje się poprawę, u 46 proc. pogorszenie, a u 9 proc. HTZ pozostaje bez wpływu. Aby zapobiec zaostrzeniom migreny podczas stosowania HTZ, modyfikuje się dawki przyjmowanych hormonów bądź ich skład. Leczenie migreny zależnej od HTZ odbywa się poprzez modyfikacje hormonoterapii. Najczęściej redukuje się dawkę estrogenu bądź zmienia drogę podania leku lub jego postać (np. na czysty estradiol), zmienia się również terapię przerywaną na ciągłą lub dodaje androgeny do terapii.Stosowane w leczeniu profilaktycznym i doraźnym leki przeciwmigrenowe mają tu również zastosowanie.

Hormonoterapia u kobiet w okresie pomenopauzalnym może również zaostrzać migrenę, jednak większość pacjentek dobrze toleruje to leczenie. Badania amerykańskie dowodzą, iż 64,1 proc. kobiet z migreną z aurą i bez aury nie zgłaszało żadnych zmian w występowaniu bólów głowy, 22,5 proc. – pogorszenie i 13,3 proc. – poprawę. Nie stwierdzono różnic w przebiegu migreny w zależności od schematu stosowanej HTZ, cyklicznej czy ciągłej.

Ciekawe jest, że u kobiet z wyjściową migreną istnieje mniejsze prawdopodobieństwo nasilenia się napadów bólów głowy w trakcie leczenia estrogenami niż u kobiet bez wyjściowej postaci migreny. Jednakże trudne do przewidzenia jest, u której kobiety wystąpi zaostrzenie migreny w menopauzie i po wdrożeniu HTZ. Uważa się, że ciągłe stosowanie estrogenu może być skuteczne u kobiet, u których bóle głowy były związane z cyklicznym stosowaniem hormonu.

Inne badanie wykazało znaczny wzrost częstości ataków w grupie kobiet z bólem migrenowym, stosujących doustnie HTZ w schemacie ciągłym, sekwencyjnym. Przeciwnie, żadnych zmian nie stwierdzono w grupie kobiet, które stosowały leczenie przezskórne (plastry). Istnieją również doniesienia, że wystąpienie migreny z aurą związane było ze stosowaniem estrogenów. We wszystkich przypadkach zmniejszenie dawki lub zmiana drogi podawania leku były związane z ubytkiem aury. 


Podsumowując, należy podkreślić, że zależność pomiędzy poziomem hormonów płciowych a wystąpieniem i zmianami intensywności bólu głowy z całą pewnością istnieje. Mechanizmy odpowiedzialne za tę zależność oraz wpływ terapii hormonalnej są w dalszym ciągu na etapie badań.