Migrena bez bólu głowy? (tylko aura)

Migrena to choroba polegająca na występowaniu napadów silnych bólów głowy, którym towarzyszą nudności, wymioty, fotofobia i fonofobia. W części przypadków (około 25-30%) napad migreny poprzedzony jest aurą – epizodem specyficznych odczuć, neurologicznych zaburzeń, najczęściej wzrokowych. W rzadkich przypadkach możliwe jest wystąpienie samej tylko aury, bez następującego napadu bólu głowy. Aura bez bólu głowy dawniej nazywana była migreną acefaliczną lub ekwiwalentem migreny.

Aura acefaliczna (ekwiwalent migreny) - przyczyny

Ocenia się, że u około jednej piątej osób cierpiących na migrenę może wystapić aura bez bólu głowy. Tego typu odczucia mogą mieć miejsce u osób, u których wcześniej występowały klasyczne napady migreny. Wystąpienie aury bez bólu głowy u osoby, która wcześniej nie uskarżała się na migreny powinno być poddane szczególnej analizie i diagnostyce. Przyczyną zaburzeń wzrokowych może być bowiem przejściowe niedokrwienie układu nerwowego lub inne choroby mózgu. Przed postawieniem rozpoznania aury bez bólu głowy trzeba je więc wykluczyć. Należy to zrobić także w przypadku osób, u których klasyczne napady migreny występowały w młodszych latach, a teraz zostały zastąpione przez aurę bez bólu głowy.

Zaburzenia neurologiczne o charakterze wzrokowym

Najczęstszą manifestacją aury bez bólu głowy są zaburzenia wzrokowe. Najczęściej w centralnej części pola widzenia pojawia się niewielki mroczek, który obrysowany jest przez świecący, kolorowy zygzak (mroczek w kształcie fortyfikacji). Obrys fortyfikacji może zmieniać nasilenie barwy. Z upływem czasu mroczek rozszerza się obejmując znaczną część pola widzenia, a następnie rozbija się na kilka mniejszych mroczków, które lądują na obrzeżach pola widzenia. Cały proces trwa około 20-30 minut. W jego trakcie może nastąpić spadek funkcji układu nerwowego, np. kłopoty z czytaniem, pisaniem, mową, dezorientacja. Doznania mogą się różnić u osób różnej płci – mężczyźni częściej zauważają ostre, jasne linie i zygzaki, kobiety widzą raczej jasne plamy.

Problemy z diagnozą

W przypadku aury bez bólów głowy diagnozę łatwiej jest postawić u starszych pacjentów, zwłaszcza, jeśli w przeszłości występowały u nich klasyczne napady migrenowe. W każdym przypadku należy jednak brać pod uwagę inne niż aura przyczyny zaburzeń wzrokowych, takie jak:

• czynniki środowiskowe,
• choroby oczu (zaburzenia rogówki, soczewki, ciała szklistego, siatkówki),
• choroby mózgu i układu nerwowego.

Jakie inne choroby mogą imitować aurę bez bólów głowy?

• przemijające niedokrwienie mózgu (TIA),
• zatrucie substancjami toksycznymi, lekami, narkotyki,
• odwarstwienie siatkówki,
• ostre tylne odłączenie ciała szklistego,
• męty w ciele szklistym,
• napad padaczkowy,
• ropień, guz mózgu,
• zaburzenia jonowe, choroby metaboliczne.

Kiedy możliwe jest postawienie diagnozy aury bez bólów głowy?

1. Pacjent uskarża się na charakterystyczną migrację błyszczącego mroczka (mały mroczek w centrum pola widzenia, powiększenie mroczka i następnie jego rozbicie na mniejsze, peryferyjnie położone mroczki).
2. Aura powtórzyła się kilkukrotnie i miała podobny przebieg.
3. Epizod zaburzeń wzrokowych trwał około 15-30 minut.
4. Podobne wrażenia zdarzały się już w przeszłości, tyle, że poprzedzały napad migrenowego bólu głowy.
5. Nie stwierdza się u pacjenta nieprawidłowości w badaniu fizykalnym, okulistycznym ani neurologicznym.
6. Prawidłowe są badania: krwi (ilość płytek, krzepliwość), przeciwciała (czynnik reumatoidalny, przeciwciała antykardiolipinowe), ECHO serca, tomografia komputerowa lub rezonans głowy, badanie dopplerowskie tętnic szyjnych, czasami EEG.

Przyczyny migreny i aury

Dotąd nie wykryto, co może być przyczyną powstawania aury i samej migreny. Istnieją liczne teorie, jednak żadna nie jest udowodniona. Bierze się pod uwagę:

• reaktywność naczyń krwionośnych (ich zwężanie i rozszerzanie),
• zmiany chemiczne w mózgu (zaburzenia wydzielania serotoniny),
• spadek funkcji kory mózgowej,
• zaburzenia jonowe.

Ze względu na skuteczność nowych leków na migrenę, związanych z receptorem dla serotoniny w naczyniach mózgowych, teorie naczyniowe i chemiczne wydają się być najbliższe prawdzie.

Leczenie migreny

Jak dotąd nie opracowano leczenia zapobiegającego napadom. Pomocny może być kwas acetylosalicylowy (aspiryna, polopiryna). Czasami zalecane są także blokery kanałów wapniowych (nifedypina podjęzykowo) – są to leki wydawane na receptę. Kobiety stosujące hormonalną antykoncepcję (w formie doustnej lub innej), u których wystąpiły objawy migreny są narażone na zwiększone ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych (np. udar mózgu) – w niektórych przypadkach należy rozważyć odstąpienie od antykoncepcji hormonalnej.