Nerwoból nerwu trójdzielnego

Dolegliwości bólowe, które rzutują się w obrębie obszaru zaopatrywanego przez dany nerw nazywamy nerwobólem lub neuralgią. Nerwoból nerwu trójdzielnego jest rzadko spotykanym zespołem dolegliwości bólowych twarzy.

 Co to jest nerw trójdzielny?

Nerw trójdzielny jest jednym z 12 nerwów czaszkowych i jest największym z nich. Unerwia okolice twarzy. Jest odpowiedzialny za czucie na skórze twarzy, ale także wnętrzu nosa, jamy ustnej oraz części gardła oraz ruchy mięśni twarzy, wytwarzanie łez oraz wiele innych czynności niezależnych od naszej woli. Wyróżniamy trzy gałęzie nerwu trójdzielnego. Gałąź pierwsza (I) unerwia okolice czoła i oka, gałąź druga (II) okolice szczęki oraz gałąź trzecia (III) – okolice żuchwy i skroni.

Rodzaje nerwobólu nerwu trójdzielnego

Istnieją dwa rodzaje neuralgii nerwu trójdzielnego. Najczęściej (w 85%) występuje tzw. neuralgia samoistna. W 15% przypadków występuje nerwoból objawowy, który - jak sama nazwa wskazuje - jest objawem choroby toczącej się w obrębie czaszki i jej struktur, takiej jak guzy (nowotworowe i nienowotworowe), stwardnienie rozsiane, infekcje (np. zapalenie opon mozgowo-rdzeniowych).

U kogo występuje nerwoból nerwu trójdzielnego?

Samoistna neuralgia nerwu trójdzielnego najczęściej dotyczy kobiet po 60 roku życia, choć opisano także przypadki występowania tego zespołu bólowego u dzieci. Neuralgia objawowa pojawia się raczej u osób młodszych, przed 60 rokiem życia.
Warte uwagi jest to, że pierwszy epizod bólu u 80% chorych występuje po wizycie u stomatologa.

Objawy nerwobólu nerwu trójdzielnego

Neuralgia nerwu trójdzielnego charakteryzuje się tym, że napady bólu występują po jednej, zawsze tej same stronie. Ataki mają postać krótkotrwałych (trwających ułamki sekund, lub nieco dłużej do maksymalnie 2 min) napadów bólu, przypominającego rwanie, kłucie lub szarpanie. Napady bólu dotyczą zazwyczaj obszaru, który unerwia gałąź II i III nerwu trójdzielnego czyli okolice szczęki, policzka, skroni oraz żuchwy. Mogą one występować gromadnie, to znaczy jedne po drugim, czyniąc dolegliwości wyjątkowo uciążliwymi dla pacjenta. W trakcie bólu może też pojawić się skurcz mięśni twarzy, wyglądających jak grymas lub tik nerwowy.

Co może powodować bóle w neuralgii nerwu trójdzielnego?

Napady bólu mogą być wywołane przez stymulację określonych punktów na twarzy. Nawet delikatny dotyk czy ucisk tych miejsc może spowodować atak bólu. Ból może więc pojawić się za sprawą wykonywania codziennych czynności takich jak mycie twarzy, golenie się, mycie zębów, a nawet żucie czy rozmowa. Niektórzy pacjenci szczególnie cierpiący na przewlekłą neuralgię nerwu trójdzielnego, mogą unikać rozmowy, lub jedzenia. U osób tych częste są zaburzenia nastroju oraz skłonność do depresji.

Diagnostyka neuralgii nerwu trójdzielnego

Zazwyczaj ze względu na charakterystyczne objawy, lekarz może podejrzewać to schorzenie już w trakcie rozmowy z pacjentem. Kluczem do odróżnienia neuralgii samoistnej od neuralgii objawowej w większości przypadków jest badanie neurologiczne. W przypadku neuralgii samoistnej nie stwierdza się odchyleń od normy, natomiast jeżeli nerwoból powodowany jest przez konkretne schorzenie, w badaniu neurologicznym zazwyczaj można stwierdzić zaburzenia funkcji centralnego układu nerwowego.
Przydatnym badaniem dodatkowym jest przede wszystkim rezonans magnetyczny mózgu (MRI).

Jak się leczy nerwoból nerwu trójdzielnego?

Leczenie może być zachowawcze (farmakologiczne) lub chirurgiczne. W leczeniu farmakologicznym istotną rolę spełnia zastosowanie leków przeciwpadaczkowych, ponieważ zwykłe, klasyczne leki przeciwbólowe nie są skuteczne w uśmierzaniu napadów bólu. 
Leczenie farmakologiczne jest skuteczne u około 50% wszystkich pacjentów z neuralgią nerwu trójdzielnego. Czasami stosuje się także leczenie wielolekowe.

Leczenie chirurgiczne zarezerwowane jest dla pacjentów z oporną neuralgią nerwu trójdzielnego, lub jeżeli jest to nerwoból objawowy, a przyczynę można usunąć (np. guz lub tętniak). Najczęściej stosuje się blokady zwoju Gassera lub przecięcie włókien nerwu trójdzielnego w różnych miejscach. Jeżeli przyczynę nerwobólu stanowi nieprawidłowy przebieg tętnicy, które uciska na nerw, chirurg może wykonać korekcji jej położenia.

Inne nerwobóle twarzy

Oprócz neuralgii nerwu trójdzielnego istnieją neuralgie innych nerwów zaopatrujących okolice twarzy. Są to:

• Nerwoból nerwu uszno-skroniowego.

• Nerwoból Sludera.

• Nerwoból nerwu językowo-gardłowego.

• Nerwoból zwoju kolanka.

• Nerwoból nerwu krtaniowego górnego.

• Nerwoból gałęzi usznej nerwu błędnego.

• Nerwoból nerwu potylicznego.

• Zespół stawu żuchwowego (zespół Costena).

Leczenie tych neuralgii nie odbiega od metod stosowanych w leczeniu neuralgii nerwu trójdzielnego. Jedynie w zespole stawu żuchwowego, który nie należy do klasycznych nerwobóli, istotnym postępowaniem jest korekcja nieprawidłowego zgryzu.