Objawy klasterowego bólu głowy

Klasterowy ból głowy dotyka około 1% populacji, najczęściej mężczyzn w 30-40 dekadzie życia. Cechą charakterystyczną klasterowego bólu głowy jest występowanie ataków bólu w sposób gromadny, od jednego do kilku tygodni (cluster – nagromadzenie, pęk). Objawy klasterowego bólu głowy charakteryzują się występowaniem napadów (ataków) bardzo silnego bólu, który występuje stale po jednej stronie. Ból obejmuje oczodół (chorzy podają, że mają uczucie wyrywania oka z oczodołu) oraz jego okolice, a także skroń, policzek oraz szczękę.

Objawy klasterowego bólu głowy

Bólowi głowy towarzyszą objawy ze strony układu autonomicznego. Układ autonomiczny jest częścią układu nerwowego, który reguluje procesy niezależne od naszej woli, takie jak np. pocenie się, trawienie, wydzielanie łez, przyspieszenie lub zwolnienie akcji serca oraz wiele innych. Objawy ze strony układu autonomicznego w przypadku klasterowego bólu głowy to zaczerwienienie połowy twarzy po stronie dotkniętej bólem, łzawienie oraz zaczerwienie oka, obrzęk powieki, wyciek z przewodu nosowego, lub uczucie zatkanego nosa. Mogą pojawiać się także objawy ogólne w postaci nudności, wymiotów, a także bradykardii (zwolnienie częstości akcji serca poniżej 50 uderzeń na minutę).

Oprócz wyżej opisanych objawów klasterowego bólu głowy u niektórych chorych zdarzają się tzw. napady poronne, w których pacjenci odczuwają mrowienie okolicy oczodołu lub skroni, natomiast nie dochodzi do rozwinięcia się typowych dolegliwości bólowych.

Jak wygląda napad klasterowego bólu głowy?

Ból głowy pojawia się nagle, narasta i po około 20 minutach osiąga swoje maksimum. Czas trwania bólu głowy może wahać się od kilku do kilkudziesięciu minut, choć zazwyczaj zanika całkowicie w ciągu dwóch godzin. Typową cechą klasterowego bólu głowy jest to, że jest on ostry, klujący lub pulsujący. Bardzo charakterystyczne jest zachowanie chorego w czasie napadu bólu. Pacjent jest niespokojny, pobudzony, hałaśliwy, nadmiernie ruchliwy, czasami nawet agresywny. Zdarza się, że może grozić popełnieniem samobójstwa. W przeciwieństwie do chorych z migreną, którzy w trakcie ataku bólu ukojenie znajdują jedynie po położeniu się do łóżka i odseparowaniu od czynników pogarszających ich samopoczucie (jak np. dźwięki i światło), pacjent z napadem klasterowego bólu głowy nie położy się do łóżka ani nawet nie usiądzie, a wręcz przeciwnie – będzie chodził.  

Rozpoznaie klasterowego bólu głowy

Około 1/3 pacjentów budzi się na skutek napadu o określonej porze w nocy, w fazie snu zwanej REM (faza tzw. szybkich ruchów gałek ocznych – właśnie wtedy pojawiają się sny). Faza snu REM najczęściej występuje najczęściej w środku nocy. Napady klasterowego bólu głowy mogą pojawiać się także wczesnym rankiem, wieczorem lub po poobiedniej drzemce. U większości chorych, w ciągu dwudziestu czterech godzin dochodzi do 1-3 ataków bólu. U niektórych pacjentów występowanie może mieć związek z porami roku. U osób żyjących na półkuli północnej ataki pojawiają się zazwyczaj jesienią oraz początkowych miesiącach roku. W przypadku osób zamieszkujących półkulę południową napady pojawiają się w okresie wiosny oraz w trakcie ostatnich miesięcy roku.

Rodzaje klasterowego bólu głowy

Wg Międzynarodowego Towarzystwa ds. Bólów Głowy wyróżnia się następujące rodzaje klasterowego bólu głowy:

• epizodyczne klasterowe bóle głowy – występujące u około 90% pacjentów – czyli kilkudniowe napady bólu po których następuje przerwa trwająca co najmniej 2 tygodnie, a zazwyczaj kilka miesięcy,
• przewlekłe klasterowe bóle głowy – występujące u około 10% pacjentów i charakteryzujące się brakiem remisji od początku choroby (czyli napady występują albo w sposób ciągły – np. codziennie, albo dzieli je okres nie dłuższy niż 2 tygodnie). Przewlekły klasterowy ból głowy rozwinięty z postaci epizodycznej – jest to inaczej klasterowy ból głowy wtórnie przewlekły, co oznacza, że początkowo pacjent miał dolegliwości takie jak w formie epizodycznej (z okresami przerw między atakami trwającymi co najmniej 14 dni), a następnie przez co najmniej rok czasu napady bólu występowały codziennie.

Szacuje się, że u około 13% pacjentów z epizodycznym bólem głowy może dojść do transformacji, czyli przejścia w klasterowy ból głowy przewlekły, ale co istotne przejście w drugą stronę (z bólu przewlekłego w epizodyczny) zdarza się aż u 33% pacjentów.

Czynniki wyzwalające ataki klasterowego bólu głowy

Istnieje kilka udokumentowanych czynników, które mogą powodować wyzwolenie lub zaostrzenie ataku klasterowego bólu głowy. Należy do nich przede wszystkim spożycie nawet niewielkich ilości alkoholu. Wykazano, że spożycie alkoholu może sprzyjać występowaniu zarówno klasterowego bólu głowy (około 20-30 minut od spożycia), jak i migreny (około 20 minut od spożycia). Oprócz alkoholu, czynnikiem wywołującym może być zażycie nitrogliceryny (leku stosowanego w łagodzeniu objawów choroby niedokrwiennej serca), oraz innych leków powodujących uwolnienie w organizmie tlenku azotu czyli np. stosowanych w zaburzeniach potencji.

Objawy klasterowego bólu głowy mogą się nachylić w momencie przebywania na dużych wysokościach (spadek prężności tlenu w powietrzu), a także w warunkach wysokiej temperatury (np. sauna, duże nasłonecznienie).