Objawy nerwobólu nerwu trójdzielnego

Nerw trójdzielny jest największym nerwem czaszkowym u człowieka. Unerwia okolice twarzy, będąc odpowiedzialny za czucie w obrębie czoła, oka, szczęki, jamy ustnej, oraz policzków, ale także za ruchy mięśni twarzy, wytwarzanie łez oraz wiele innych czynności,  także tych niezależnych od naszej woli (jak zaczerwienienie twarzy, wyciek z nosa lub jego przytkanie). Wyróżniamy trzy gałęzie nerwu trójdzielnego. Gałąź pierwsza (I) unerwia okolice czoła i oka, gałąź druga (II) okolice szczęki oraz gałąź trzecia (III) – okolice żuchwy i skroni.

Co to jest neuralgia?

Dolegliwości bólowe, które rzutują się w obrębie obszaru zaopatrywanego przez dany nerw nazywamy nerwobólem lub neuralgią.

U kogo występuje neuralgia nerwu trójdzielnego?

Neuralgia nerwu trójdzielnego dotyka najczęściej osoby po 40 roku życia, a szczyt zachorowań występuje w od piątej do siódmej dekady życia. Neuralgia samoistna (bez uchwytnej przyczyny) dotyczy przeważnie osób po 60 roku życia, podczas gdy neuralgię objawową można podejrzewać w przypadku pacjentów młodszych.
Neuralgia jest na szczęście schorzeniem dość rzadkim - występuje statystycznie u 15 na 100 000 osób w ogólnej populacji. Jak w przypadku większości bólów głowy, neuralgia występuje nieco częściej u kobiet (stosunek kobiety: mężczyźni jest jak 3:2).
Pierwszy epizod bólu u 80% chorych występuje po wizycie u stomatologa.

Przyczyny neuralgii nerwu trójdzielnego

Przyczyny klasycznej (inaczej zwanej samoistną) neuralgii nerwu trójdzielnego, która stanowi około 85% zachorowań nie są do końca wyjaśnione. Naukowcy uważają, że być może ból jest spowodowany nieznanymi zaburzeniami czynności samego nerwu (jak choćby ucisk nerwu np. przez biegnące obok niego naczynie krwionośne), jego jądra (czyli miejsca w którym nerw wychodzi z mózgu) lub innych struktur.
Nerw przypomina budową kabel elektryczny. Prawdopodobnie uszkodzenie osłonki nerwu (czyli obudowy kabla) powoduje, że impuls nerwowy przeskakuje z włókien nerwu (czyli wielu przewodów biegnących we wnętrzu kabla), które zajmują się przewodzeniem informacji o dotyku do włókien przekazujących informację o bólu. Jako przyczynę uszkodzenie osłonki nerwowej można uważać procesy starzenia lub uszkodzenia mechaniczne – np. pocieranie nerwu o innej struktury biegnące w pobliżu.
Oprócz klasycznej neuralgii wyróżniamy jeszcze neuralgię objawową, występującą w około 15% przypadków. Wtedy nerwoból jest objawem choroby, która może podrażniać lub uciskać nerw trójdzielny, takich jak: tętniaki, guzy, przewlekłe stany zapalne opon mózgowych. Za częstą przyczynę lekarze uznają także nietypowy przebieg tętnicy górnej mózgu. Czasami także neuralgia nerwy trójdzielnego może być objawem stwardnienia rozsianego, gdzie w związku z istotą choroby dochodzi do uszkodzenia osłonki nerwu.

Jak wyglądają napady bólu?

Neuralgia nerwu trójdzielnego charakteryzuje się przede wszystkim tym, że:

• ból występuje jednostronnie,

• najczęściej ataki mają postać krótkotrwałych napadów, przypominających przejście prądu elektrycznego (szarpanie, rwanie),

• napady bólu zazwyczaj dotyczą obszaru unerwienia gałęzi II i III nerwu trójdzielnego, najrzadziej gałęzi I,

• napady bólu trwają od kilku do kilkudziesięciu sekund, nie dłużej niż 2 minuty,

• napady mogą występować jednak w sposób gromadny, jeden po drugim, przez co są bardzo uciążliwe dla pacjenta,

• przerwy pomiędzy kolejnymi napadami bólu mogą być różne, zazwyczaj od kilku miesięcy a nawet lat,

• w trakcie bólu może pojawiać się skurcz mięśni twarzy, imitujących tzw. tik nerwowy.

Mniej więcej 50% pacjentów przerwy między napadami bólu trwają co najmniej pół roku, a 25% pacjentów - nawet do roku czasu.
Bardzo rzadko ból głowy w neuralgii występuje obustronnie. Wtedy zazwyczaj jest objawem poważnej choroby jak np. stwardnienia rozsianego.

Czynniki wywołujące

Bardzo charakterystyczne dla neuralgii nerwu trójdzielnego jest występowanie specyficznych punktów na twarzy (policzku, wokół nosa), których ucisk lub nawet delikatne dotknięcie może powodować wystąpienie napadu bólu.

Ból może zatem pojawiać się w sytuacjach takich jak:

• mycie twarzy,

• mycie zębów,

• golenie,

• jedzenie,

• rozmowa,

• uraz okolicy twarzy,

• stres lub emocje,

• infekcje okolicy twarzy,

• ubytki w zębach.

Niekiedy czynnikami zaostrzającymi nerwoból nerwu trójdzielnego może być wypełnienie dentystyczne, rzadko przekłucie języka (w celu np. założenia kolczyka).
Zdarza się, że pacjenci z częstymi napadami bólu boją się nawet otwierać usta, nie komunikują się za pomocą mowy.

Choroby towarzyszące

W przypadku samoistnej neuralgii nerwu trójdzielnego (czyli bez uchwytnej przyczyny) nie stwierdza się związku z innymi schorzeniami. Jeżeli napady bólowe występują przewlekle u tych pacjentów często może pojawiać się depresja. Rzadko napady bólu mogą być tak częste, że zaburzają możliwość prawidłowego spożywania pokarmów, skutkując w skrajnych przypadkach niedożywieniem.

Bibliografia
1.Trigeminal neuralgia. J S Huff. Emedicine.
2. Neurologia – pod red. R. Podemskiego i M. Wendera, U&P 2001