Popunkcyjne bóle głowy

Częstość występowania popunkcyjnych bólów głowy (PPGB) wynosiła jeszcze kilka lat temu 20–30%, a w ostatnich latach zmniejszyła się do 1–3% przypadków.  Przyczyna popunkcyjnych bólów głowy jest złożona i wieloczynnikowa. Najważniejszym elementem wydaje się ubytek płynu mózgowo-rdzeniowego przez otwór w oponie twardej powstały wskutek nakłucia.

Płyn mózgowo-rdzeniowy amortyzuje zawartość kanału kręgowego oraz mózgoczaszki. Prawidłowe ciśnienie płynu mózgowo-rdzeniowego u człowieka leżącego wynosi od 5–15 cm słupa wody. W pozycji stojącej wzrasta ono do ponad 40 cm słupa wody.

Utrata płynu mózgowo-rdzeniowego prowadzi do przesuwania się mózgu ku dołowi, gdy pacjent przyjmuje pozycję pionową. Rezultatem napinania się  wrażliwych naczyń krwionośnych, zatok śródczaszkowych, nerwów, opony twardej i namiotu móżdżku jest ból.

U kobiet ciężarnych występuje splot czynników, które zwiększają częstość  PPBG. Okres okołoporodowy naraża na zmniejszenie objętości śródnaczyniowej w rezultacie: ograniczenia podaży płynów, wzmożonej diurezy, pocenia się, wymiotów oraz spadku objętości krwi podczas rozwiązania. Powolniejsza jest przez to regeneracja płynu mózgowo-rdzeniowego. Podczas porodu wskutek parcia ciśnienie płynu okresowo wzrasta. Ciąża powoduje wzrost ciśnienia śródotrzewnowego, co doprowadza do poszerzenia naczyń krwionośnych w przestrzeni zewnątrzoponowej i zmniejszenia jej objętości. Rozwiązanie ciąży powoduje ustąpienie ucisku na aortę i żyłę główną dolną, w rezultacie czego cofa się przekrwienie naczyń w przestrzeni zewnątrzoponowej i spada ciśnienie, co może nasilać wyciekanie płynu mózgowo-rdzeniowego. Oprócz bólu do objawów współistniejących należą: mdłości i wymioty, depresja, zmiany widzenia i zaburzenia słuchowe.

W klasycznym zespole PPBG dolegliwości rozpoczynają się, gdy pacjent siada lub przyjmuje pozycję pionową, ustępują zaś po ułożeniu się w pozycji horyzontalnej. Ból nasila się pod wpływem kaszlu i nagłych ruchów. Charakter bólu to najczęściej tępy, uporczywy ucisk lub uczucie ciężaru, początkowo w okolicy potylicznej, następnie szerzy się ku szczytowi głowy i do okolicy czołowej, poza gałkami ocznymi. Czas trwania bólów, jeśli nie podejmie się prób leczenia, wynosi od kilku godzin do wielu miesięcy

Ból głowy po znieczuleniu rdzeniowym może być także spowodowany wysokim ciśnieniem płynu mózgowo-rdzeniowego w wyniku podrażnienia opon przez drobnoustroje lub substancje chemiczne, które przedostały się do ośrodkowego układu nerwowego. 

Pozostawanie w pozycji na wznak po nakłuciu, stosowane jeszcze niedawno jako reguła, aktualnie nie jest zalecane, ponieważ nie stwierdzono, aby zapobiegało to wystąpieniu PPBG. Przy stosowaniu cienkich stożkowych igieł pozwala się pionizować i wstawać z łóżka po całkowitym powrocie siły mięśniowej. Dłuższe leżenie na wznak usposabia do mdłości, opóźnia rozpoznanie PPBG i zwiększa groźbę powikłań zakrzepowo-zatorowych. Ułożenie na wznak spełnia za to swoją funkcję w rozpoznawaniu PPBG i w większości przypadków przynosi ulgę, będąc pierwszą zasadą postępowania zachowawczego w leczeniu PPBG, jeśli takie wystąpią.