Profilaktyka migreny

Migrena to jedna z  najczęstszych chorób układu nerwowego. Należy do przewlekłych i nawracających bólów głowy  o niewyjaśnionej dotąd przyczynie. się, że dotyka 15% populacji. Wykazano, że osoby cierpiące na migrenę  ą mniej wydajne w pracy zawodowej i zajęciach domowych, a ich życie rodzinne, towarzyskie i czas wolny są upośledzone przez chorobę. skutkiem często jest obniżenie jakości życia osób cierpiących na to schorzenie. Od wielu lat poszukuje się metod i leków które pozwolą zapobiegać napadom migreny.

Profilaktyka migreny - zasady

Od dawna zauważono, że niektóre czynniki sprzyjają wystąpieniu ataku. W celu uniknięcia napadów choroby lub przynajmniej zmniejszenia ich częstości ważne jest przestrzeganie pewnych zasad:

• prowadzenie regularnego rytmu pracy i odpoczynku – należy unikać stresów, napady również mogą pojawiać się po sytuacji stresującej w chwili odprężenia; podobnie lęk i niepokój mogą powodować wystąpienie dolegliwości;
• regularny sen- zarówno nadmiar jak i niedobór snu mogą spowodować  wystąpienie dolegliwości; należy unikać dłuższego spania w dni wolne od pracy niż w pozostałe dni tygodnia;
• wskazane jest unikanie nadmiernych wysiłków fizycznych;
• najlepiej starać się spożywać posiłki o stałych porach dnia; dieta powinna wykluczać produkty potencjalnie prowokujące napady migreny np. czekolada, kakao, mleko, ser, orzechy, jaja, pomidory, seler, owoce cytrusowe, banany, marynaty, czerwone wino, wermut; także glutaminian sodowy i azotany, które są dodawane do wielu produktów mogą prowokować napady migreny;
• diety odchudzające i unikanie posiłków może dolegliwości nasilić;
• wskazane jest ograniczenie spożywania kofeiny i teiny,  a także leków przeciwbólowych;
• należy dbać o prawidłową postawę ciała, unikać pochylania głowy ku przodowi;
• napady mogą być wywołane przez błyskające światło, błyski, flesze, hałas, mocne i intensywne zapachy (szczególnie nieprzyjemne);
• po spożyciu niektórych leków również może wystąpić napad migreny - doustne leki antykoncepcyjne, hormonalna terapia zastępcza, niektóre leki krążeniowe, histamina;
• przebywanie na dużej wysokości nad poziomem morza.

Ataki częściej występują również w niektórych okolicznościach na które jednak nie mamy wpływu – podczas miesiączki (rzadziej owulacji), podczas zmiany pogody (szczególnie gdy spada ciśnienie atmosferyczne). Tak więc modyfikacja stylu życia może pomóc w zapobieganiu napadom migreny.

Leczenie profilaktyczne

Jeżeli mimo stosowaniu się do powyższych zasad napady będą częste, należy rozważyć leczenie profilaktyczne, szczególnie gdy:

• napady migreny znacznie pogarszają jakość życia lub poważnie utrudniają wypełnianie obowiązków zawodowych lub naukę w szkole;
• występują minimum 2 razy w miesiącu;
• nie ustępują pod wpływem leczenia doraźnego;
• leczenie doraźne stosowane jest częściej niż dwa razy w tygodniu;
•  występująca aura jest bardzo uciążliwa;
• istnieją przeciwwskazania do stosowania leków w trakcie trwania napadu lub powodują znaczne skutki uboczne;

Leki na migrenę

W zapobieganiu napadom migreny na przestrzeni lat stosowanych było wiele preparatów. Obecnie lekami na ból głowy stosowanymi w pierwszej kolejności, o udowodnionej skuteczności są:

• Beta-blokery - metoprolol lub propranolo;
• Bloker kanału wapniowego - flunaryzyn;
• Leki przeciwpadaczkowe - kwas walproinowy lub topiramat.

Lekami drugiego wyboru są amitryptylina, wenlafaksyna, naproksen, lepiężnik (lek ziołowy) i bisoprolol. Lekami o niepotwierdzonej skuteczności są kwas acetylosalicylowy, gabapentyna, magnez, wrotycz (złocień) maruna, ryboflawina, koenzym Q10, kandesartan, lizynopryl i metysergid. W ostatnim czasie pojawiły się również doniesienia o skuteczności toksyny botulinowej w profilaktyce napadów migreny. Propranolol i metoprolol należą do grupy leków blokujących receptory adrenergiczne, stąd popularna nazwa tej grupy leków beta-blokery. Najczęściej są stosowane w leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego. Do leczenia migreny zostały wprowadzone już na początku lat 70-tych.  Należą do leków o udowodnionej skuteczności w profilaktyce migreny. Skuteczności w stosowania tej grupy leków można spodziewać się u około 65% chorych. Niestety u sporego odsetka chorych przyjmujących lek występują objawy niepożądane (u około 20%). Istnieją również przeciwwskazania do stosowania tej grupy leków.

Leki stosowane są zwykle w dwóch dawkach dziennie. Zwykle farmakoterapię rozpoczyna się od najmniejszych skutecznych dawek, jeżeli nie ma odpowiedzi na leczenie, ilość leku stopniowo zwiększa się do uzyskania zadawalającego efektu lub osiągnięcia dawki maksymalnej. Terapię stosuje się przez kilka miesięcy. Flunaryzyna to antagonista kanału wapniowego. Blokuje działanie histaminy, silnie i długotrwale znosi skurcz i zwężenie drobnych naczyń. Lek jest stosowany zarówno w profilaktyce migreny jak i w zawrotach głowy i zaburzeniach krążenia mózgowego. Lek przeciwwskazany jest w przypadku schorzeń wątroby i nerek, hipotonii, zespole Raynauda.

Z leków przeciwpadaczkowych zastosowanie mają głównie dwa preparaty: topiramat kwas walproinowy.  w leczeniu migreny jest stosowany od stosunkowo niedawna. Jego skuteczność została potwierdzona w badaniach klinicznych. Topiramat wpływa na ośrodkowy układ nerwowy na wiele różnych sposobów, między innymi hamując pobudliwość komórek nerwowych oraz działając na aminokwasy pobudzające, które są uważane za czynnik odgrywający rolę w powstawaniu migreny. Oba preparaty powodują skrócenie czasu trwania migreny (jednak częstość napadów migreny maleje stopniowo z upływem czasu, istotna różnica pojawia się w przeciągu miesiąca) oraz umożliwiają zmniejszenie ilości przyjmowanych leków podczas ostrego napadu migreny. Preparaty różnią  się między sobą między innymi zakresem przeciwwskazań oraz występującymi objawami niepożądanymi (na przykład w zakresie zmian masy ciała). Zawsze terapia jest dobierana indywidualnie do każdego chorego.

Z leków przeciwdepresyjnych zastosowanie mają głównie amitryptylina, wenlafaksyna.Należą do leków drugiego rzutu, czyli stosowane są w drugiej kolejności. Ma działanie przeciwlękowe i uspakajające. Leki te ólnie polecane u osób cierpiących jednocześnie na migrenę i napięciowe bóle głowy. Drugim lekiem stosowanym w migrenie jest wenlafaksyna.To lek przeciwdepresyjny należący do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotoniny. Jest lekiem nowszym od amitryptyliny, został bowiem wprowadzony do użycia około 10 lat temu- jest więc lekiem nowej generacji. Ze względu na wybiórcze działanie lek ten jest skuteczny a zarazem wywołuje mniej działań niepożądanych. Leczenie profilaktyczne nie jest zalecane u kobiet ciężarnych lub planujących ciążę. Zasadą leczenia jest unikanie łączenia leków. Jednak jeżeli stosowanie jednego leku nie przynosi pożądanego efektu dopuszczalne jest łączenie większej ilości specyfików.

Należy także pamiętać o innych przyjmowanych tabletkach w celu uniknięcia ewentualnych interakcji. Farmakoterapię najczęściej zaczynamy od małych dawek leków, w razie konieczności podnosimy dawkę leku do takiej która zmniejsza częstość napadów choroby. Zwykle leczenie stosuje się około sześć miesięcy. Leki na migrenę dobierane są indywidualnie, do schorzeń towarzyszących, występujących objawów niepożądanych i skuteczności  leczenia.

Zapobiegawcze leczenie migreny uważa się za skuteczne, jeżeli częstość napadów migreny w miesiącu zmniejszyła się co najmniej o 50% w ciągu 3 miesięcy. W ocenie skuteczności leczenia bardzo przydatny jest prowadzony przez chorego dzienniczek napadów bólu głowy. Celem profilaktyki migreny jest poprawa jakości życia chorych na migrenę. Leczenie zarówno profilaktyczne jak i napadów powinno być prowadzone przez lekarza. Leki dobiera się indywidualnie po przeprowadzonym badaniu i zebraniu wywiadu. Jednak równie ważne jak prowadzenie farmakoterapii jest zmiana stylu życia i unikanie czynników mogących wywołać napad migreny.

Piśmiennictwo:

• Leczenie farmakologiczne migreny. Podsumowanie aktualnych wytycznych European Federation of Neurological Societies, European Journal of Neurology, 2009.
• Choroby Wewnętrzne Stan Wiedzy na 2010,pod redakcją A. Szczeklika.