Rozpoznanie nerwobólu nerwu trójdzielnego

U większości pacjentów, silny, rwący, jednostronny ból najczęściej dotyczy miejsc, które są zaopatrywane przez II i III gałąź nerwu trójdzielnego. Ze względu na lokalizację bólu, początkowo pacjenci sądzą, że ból może pochodzić od zębów i pierwsze kroki kierują do gabinetu stomatologicznego. Kiedy okazuje się jednak, że stomatolog wykluczył choroby zębów lub okolic jako przyczynę dolegliwości, pacjenci powinni zostać skierowani do lekarza neurologa.

Nerwoból nerwu trójdzielnego w większości (85%) przypadków jest samoistny (bez uchwytnej przyczyny chorobowej, którą można by leczyć), natomiast w 15% jest objawem choroby wynikającej z uciskania nerwu lub zniszczenia jego osłonki.

Do chorób, które mogą powodować neuralgię objawową zaliczamy:

• Stwardnienie rozsiane.

• Tętniak tętnicy podstawnej mózgu.

• Guzy okolicy móżdżku (nerwiaki i oponiaki).

• Udar mózgu.

• Inne przyczyny ucisku nerwu trójdzielnego.

Nerwoból objawowy można podejrzewać przede wszystkim u pacjentów młodszych (przed 50 rokiem życia), z obustronnym bólem oraz dodatkowymi objawami – jak np. zaburzenia czucia skóry, zaburzenia widzenia, słuchu, drętwienia lub niedowłady kończyn. U tych pacjentów należy położyć szczególny nacisk na wykonanie badań dodatkowych.

Zadaniem lekarza jest także wykluczenie następujących chorób, których objawy mogą imitować (być podobne) neuralgię nerwu trójdzielnego. Są to:

• klasterowe bóle głowy,

• choroby zatok, szczęki, gardła,

• atypowe nerwobóle,

• zespoły bólowe skroni i czoła.

Nerwobóle - diagnozowanie

W celu ustalenia rozpoznania konieczne jest przeprowadzenie następujących kroków diagnostycznych:

• Wywiad (rozmowa z pacjentem).

• Badanie neurologiczne.

• Badania obrazowe (rezonans magnetyczny mózgu – MRI, tomografia komputerowa głowy – TK, angiografia rezonansu magnetycznego lub angio-TK).

• Badanie elektrofizjologiczne.

Lekarz neurolog rozpoczyna diagnostykę od wywiadu oraz badania fizykalnego (czyli pacjenta przez lekarza), które obejmuje także badanie neurologiczne.
W badaniu lekarskim, u pacjentów z samoistną neuralgią nie stwierdza się odchyleń od normy. U pacjentów z neuralgią objawową, mogą (ale nie muszą) występować odchylenia w badaniu neurologicznym.
Ustalono następujące kryteria i definicję pozwalające na rozpoznanie samoistnej neuralgii nerwu trójdzielnego. Neuralgia nerwu trójdzielnego charakteryzuje się napadami bólu głowy, trwającymi od ułamka sekundy do około 2 minut, obejmujące obszar twarzy zaopatrywany przez co najmniej jedną gałąź nerwu trójdzielnego, które spełniają następujące warunki:

• ból charakteryzuje się co najmniej jedną cechą bardzo silny, kłujący lub rwący

• wywoływany stymulacją określonych punktów twarzy

• napady wyglądają podobnie

• nie stwierdza się zaburzeń w badaniu neurologicznym

• ból nie ma namacalnej przyczyny oraz nie jest konsekwencją innej choroby

Badaniami, które mogą wspomóc diagnostykę neuralgii nerwu trójdzielnego są badania obrazowe mózgu takie jak tomografia komputerowa głowy lub rezonans magnetyczny.

Tomografia komputerowa (TK) pozwala na uzyskanie zdjęć (przekrojów) danego fragmentu ciała, za pomocą promieni rentgenowskich. Rezonans magnetyczny (MRI) pozwala także na uzyskanie szczegółowych przekrojów, natomiast bez użycia promieniowania rentgenowskiego. Do zobrazowania danej części ciała, w metodzie MRI stosuje się zapis pochodzący z fal magnetycznych i radiowych. Badania TK i MRI pomimo, że pokazują przekroje tego samego fragmentu ciała, mogą być stosowane do rozpoznawania różnych patologii, dlatego też decyzja o wyborze danego badania zależy od schorzenia jakie lekarz neurolog podejrzewa i jakie chce wykluczyć.

Rezonans magnetyczny jest podstawowym badaniem, które ma na celu wykluczenie stwardnienia rozsianego, jeżeli to schorzenie podejrzewamy diagnozując pacjenta z bólem o charakterze neuralgii.

W diagnostyce neuralgii nerwu trójdzielnego przydatne jest także badanie somatosensorycznych potencjałów wywołanych (SSEP). Pod trudną nazwą kryje się badanie, które pokazuje jak sprawne są sygnały elektryczne przekazywane z ciała do mózgu. Badanie to może wskazać, czy istnieją nieprawidłowości dotyczące danego nerwu, czyli w tym przypadku nerwu trójdzielnego. Pomaga także w ustaleniu w jakim stopniu dany nerw uległ uszkodzeniu. Badanie SSEP najczęściej wykonuje się poprzez nałożenie na skórę elektrod, a następnie rejestrację czasu jaki zajmuje dotarcie sygnału elektrycznego przez szlak nerwowy do mózgu. Wynik dodatni pokazuje, że istnieje problem z przewodnictwem w obrębie danego nerwu, natomiast nie stwierdza przyczyny.

Bibliografia
1.Trigeminal neuralgia. J S Huff. Emedicine.
2. Neurologia – pod red. R. Podemskiego i M. Wendera, U&P 2001.