Wtórne bóle głowy

Wtórne, inaczej objawowe, bóle głowy – to bóle towarzyszące różnym chorobom ogólnoustrojowym.

Ból głowy może towarzyszyć często występującym infekcjom wirusowym, np. grypie czy przeziębieniu. Ból w takim przypadku jest zwykle zlokalizowany w okolicy czoła, co najprawdopodobniej związane jest z obecnością kataru i ustępuje wraz z końcem choroby.

Ból głowy może również towarzyszyć miejscowym infekcjom w obrębie głowy, które dotyczą uszu, zatok czy też zębów. Jest to najczęściej rozpoznawana przyczyna wtórnego bólu głowy.

W zapaleniu ucha charakterystyczne cechy choroby to: ból ucha, uczucie zatkania ucha oraz osłabienie słuchu, czasem wyciek z ucha.

Stan zapalny zęba i okostnej powoduje ból głowy w mechanizmie promieniowania bólu z ogniska zapalnego w zębie oraz wokół zęba. Zęby zgorzelinowe są przyczyną szczególnie dotkliwych objawów bólowych w obrębie głowy.

Kolejną przyczyną bólu głowy jest ból wtórny od zapalenia zatok przynosowych. To jedna z najczęstszych chorób, która jest zwykle wtórna do infekcji jam nosa (kataru), maskowana dokuczliwymi objawami przeziębienia lub innej infekcji. Zapalenie zatok, oprócz bólu głowy, zazwyczaj przejawia się zatkaniem i wodnisto-śluzowym lub ropnym wyciekiem z nosa, upośledzeniem węchu, ściekaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła – towarzyszyć temu mogą takie objawy, jak: obrzęk powiek, drapanie w gardle, ból mięśni, ból twarzy lub szczęki oraz gorączka i osłabienie. Ból lub uczucie pełności w zatokach mogą zwiększać się przy ruchach głowy lub przy ucisku chorej zatoki. W zapaleniu zatok czołowych ból nasila się przy pochyleniu głowy, zapalenie zatok szczękowych może zaś powodować ból górnej szczęki, a zapalenie zatok klinowych – szczytu głowy. W przewlekłym zapaleniu zatok typowe są okresowe zaostrzenia dolegliwości. Pacjenta nękają tępe, miernie nasilone bóle głowy, uporczywy wyciek ropnej lub śluzowo-ropnej wydzieliny z nosa oraz jej ściekanie po tylnej ścianie gardła. W przypadku przewlekłego zapalenia, z uporczywymi bólami głowy, należy przeprowadzić diagnostykę laryngologiczną i rozważyć zabiegowe metody leczenia.

Bóle głowy mogą wystąpić również jako objaw neuroinfekcji, pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Infekcja towarzysząca bólowi głowy może być krótkotrwała bądź przewlekła, jak np. w przypadku boreliozy. Ból głowy towarzyszący zapaleniu opon mózgowych jest zwykle bardzo silny i zlokalizowany. Towarzyszy mu na ogół sztywność karku – określana przez lekarzy w badaniu neurologicznym jako dodatni objaw oponowy. W chorobie występują też wysoka gorączka, dreszcze, nudności i wymioty.

Nerwobóle nerwów czaszkowych, głównie nerwu trójdzielnego (nerw V) i nerwu twarzowego (nerw VII), również objawiają się silnymi bólami głowy, charakterystycznymi dla tego schorzenia.

Do schorzeń neurologicznych, objawiających się silnym, napadowym bólem głowy, należy również krwawienie podpajęczynówkowe. W takim przypadku wskazana jest pilna diagnostyka, z wykonaniem badań obrazowych głowy i pobraniem płynu mózgowo-rdzeniowego, oraz szybka interwencja w przypadku potwierdzenia diagnozy.

Inną, neurologiczną przyczyną bólu głowy mogą być też guzy mózgu, które najczęściej najpierw dają inne niż ból głowy objawy, jak np. porażenia, trwałe zaburzenia wzroku lub napady padaczkowe. Niepokój wzbudzać też powinno pojawianie się nagłego bólu głowy oraz wymiotów.

Choroby oczu, nierozpoznane wady wzroku, używanie źle dobranych szkieł korekcyjnych również często są przyczyną bólów głowy. Szczególnie przykre bóle głowy pojawiają się w przypadku nieleczonej jaskry.

Bóle głowy, zwłaszcza w okolicy potylicznej, mogą być następstwem zmian zwyrodnieniowych w obrębie szyjnego odcinka kręgosłupa. Innymi objawami tej choroby są też ból karku, ograniczenie ruchomości kręgosłupa szyjnego, sztywność karku oraz zawroty głowy, nudności, wymioty i omdlenia. Zawroty głowy mogą być spowodowane upośledzeniem przepływu krwi przez tętnice kręgowe. Naczynia te przebiegające w wąskich kanałach kostnych kręgosłupa są narażone na ucisk towarzyszący zmianom zwyrodnieniowym, zwłaszcza w sytuacjach wymagających uniesienia lub skręcenia głowy.

Bóle głowy, zwłaszcza występujące rano, mogą towarzyszyć nadciśnieniu tętniczemu. Innymi objawami wzrostu ciśnienia tętniczego mogą być także zawroty głowy, zaczerwienienie twarzy i niepokój. Choroba ta przebiega też często bez żadnych objawów klinicznych. Podwyższone ciśnienie tętnicze stwierdzane jest nierzadko przypadkowo, podczas rutynowych pomiarów w gabinecie lekarskim. Nadciśnienie tętnicze, mimo że zwykle nie przeszkadza w codziennym życiu, jest jednak bardzo niebezpieczne. Uszkadza bowiem naczynia krwionośne, między innymi w sercu i mózgu, i wymaga wnikliwej diagnostyki oraz systematycznego leczenia. U pacjenta z bólem głowy, negującego w wywiadzie nadciśnienie tętnicze, ważny jest więc regularny pomiar ciśnienia tętniczego.

Z innych przyczyn internistycznych najczęstsze są bóle głowy w przebiegu przewlekłych chorób wątroby (np. encefalopatia wątrobowa w schyłkowej fazie niewydolności wątroby) i niewydolności nerek oraz nowotworów.

Bóle głowy występować mogą również wtórnie do przebytego urazu głowy. Jest to tzw. ból pourazowy. Ból pourazowy nie zawsze pojawia się bezpośrednio po urazie, może wystąpić po kilku tygodniach lub nawet miesiącach od urazu. W takim przypadku zawsze ważnym etapem diagnostyki jest dokładny wywiad z pacjentem. Ból pourazowy, zwłaszcza z objawami towarzyszącymi, takimi jak: nudności, wymioty, zawroty głowy czy senność, może być związany np. z powstaniem krwiaka wewnątrzczaszkowego i wymaga pilnej interwencji.

Częstymi przyczynami wtórnego bólu głowy są też zatrucia toksycznymi substancjami. Pojawiają się na przykład podczas używania różnego rodzaju farb, lakierów i rozpuszczalników zawierających toksyczne związki. Zwykle toksyny przenikają drogą wziewną lub przez skórę. Narażeni są na nie zwłaszcza pracownicy fabryk, np. tekstylnych czy samochodowych, którzy codziennie są poddawani działaniu szkodliwych substancji. Wskutek stosowania używek, np. alkoholu, także może dojść do wystąpienia bólu głowy.

Zawsze dla prawidłowego leczenia ważne jest określenie przyczyny bólu głowy. Podstawę terapii stanowi leczenie choroby zasadniczej, w której ból głowy jest jedynie objawem. Stąd konieczna jest wizyta u specjalisty. Doraźne leczenie takiego bólu polega zwykle na podawaniu ogólnodostępnych środków przeciwbólowych z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Leczenie przyczynowe zawsze prowadzone jest pod kierunkiem lekarza.

Istnieją jeszcze inne bóle głowy, które trudno zakwalifikować do ww. grup. Należą do nich: bóle na podłożu psychogennym (np. w przypadku zaburzeń lękowo-depresyjnych), pierwotny ból kaszlowy, pierwotny ból wysiłkowy, pierwotny ból związany z aktywnością seksualną oraz ból śródsenny.