Zawroty głowy - metody leczenia

Leczenie zawrotów głowy opiera się na leczeniu farmakologicznym, fizjoterapii, a w ostateczności polega na interwencji chirurgicznej.

Fizjologiczne lub patologiczne zawroty głowy są głównie wynikiem asymetrii sygnałów z receptorów czuciowych do ośrodkowej części narządu przedsionkowego lub asymetrii funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego. Znajomość przyczyn zawrotów głowy jest więc niezbędna, aby zastosować odpowiednia terapię. Bardzo często leczenie rozpoczyna już lekarz pierwszego kontaktu, zanim chory trafi do specjalisty. Leczenie prowadzone przez lekarza pierwszego kontaktu może obejmować adaptację pacjenta do schorzenia i/lub terapię farmakologiczna.

Adaptacja polega na uspokojeniu i przyzwyczajeniu pacjenta do zawrotów głowy poprzez odpowiednie ćwiczenia i umożliwienie mu odzyskania równowagi dzięki mechanizmom ośrodkowej kompensacji. Daje to zadowalające efekty u pacjentów młodszych, ponieważ zdolność do adaptacji słabnie wraz z wiekiem i po 65 roku życia praktycznie już zanika.

Farmakoterapia ma na celu wzbudzenie lub hamowanie czuciowych receptorów oka i ucha oraz obecnych w pniu mózgu nerwowych pętli przedsionkowych, słuchowych i wzrokowych i ich korowych połączeń.

Aby skutecznie prowadzić leczenie, ważna jest znajomość mechanizmów leżących u podłoża zawrotów głowy. Dużą rolę przypisuje się wyodrębnieniu receptorów i neurotransmiterów dróg nerwowych układu przedsionkowego. Najważniejsze neurotransmitery to glutaminian, kwas gamma-aminomasłowy(GABA), histamina, acetylocholina i dopamina. Dla przykładu w leczeniu zawrotów głowy w przebiegu ośrodkowego uszkodzenia narządu przedsionkowego stosuje się leki działające na GABA-minergiczny mechanizm kontroli, a w przypadku zawrotów pochodzenia obwodowego rolę odgrywają histaminergiczne receptory ucha wewnętrznego.

Przed rozpoczęciem leczenia należy zawsze rozważyć każdy z subiektywnych objawów, takich jak nudności, wymioty, zaburzenia widzenia, bóle głowy, uczucie lęku oraz symptomy choroby podstawowej np. patologii w obrębie układu sercowo-naczyniowego, choroby metaboliczne, migrenę, czy zaburzenia pourazowe.

W farmakoterapii zawrotów głowy wykorzystuje się leki objawowe, leki przyczynowe i leki pomocnicze
 

Zawroty głowy - leczenie objawowe

Leki objawowe obejmują leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy. Ich stosowanie ma na celu zmniejszenie gwałtownego uczucia zawrotów głowy oraz objawów towarzyszących np. wymiotów, pobudzenia psychicznego, uczucia lęku i zagrożenia. Mechanizmy neurochemiczne wymiotów, które są częstym objawem współistniejącym, i zawrotów głowy częściowo zazębiają się ze sobą. Acetylocholina i histamina biorą udział w ośrodkowej kontroli wymiotów. Znajomość i lokalizacja neuroprzekaźników pomaga dokonać wyboru odpowiedniego leku w farmakoterapii objawowej zawrotów głowy i zaburzeń równowagi. 

Leki o takim zastosowaniu to leki przeciwhistaminowe, które działają hamująco nie tylko na receptory histaminowe, ale również adrenergiczne, dopaminergiczne i cholinergiczne. Mają zatem jednocześnie działanie przeciwwymiotne i depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy. Objawowo działają również leki antycholinergiczne, benzodwuazepiny, stosowane w stanach lękowych, antagoniści kanałów wapniowych, leki przeciwwymiotne, leki wspomagające kompensację (agoniści dopaminy i adrenaliny) i neuroleptyki. Neuroleptyki uważane są za najskuteczniejsze w znoszeniu objawów zawrotów głowy, zwłaszcza współistniejących z wyraźnymi symptomami ze strony układu wegetatywnego, aczkolwiek ze względu na ich liczne i często poważne skutki uboczne, znajdują coraz mniej zwolenników. Przy towarzyszących bólach głowy podaje się również leki przeciwbólowe, a w zależności od typu migreny, leki zwężające lub rozszerzające naczynia. Leki o działaniu wyłącznie objawowym stosuje się krótko, ponieważ hamują powstawanie ośrodkowej kompensacji, a poza tym niektóre mogą również uzależniać.

Przed rozpoczęciem leczenia objawowego zawroty głowy powinno się odróżnić od symptomów choroby lokomocyjnej, która pojawia się w następstwie zaburzeń docierających sygnałów czuciowych. Farmakologiczne leczenie zawrotów głowy oraz choroby lokomocyjnej jest bowiem drastycznie różne.
 

Zawroty głowy - leczenie przyczynowe

W odróżnieniu od leków objawowych, leki przyczynowe mają za zadanie wpływać na przyczynę zawrotów głowy. Do leków stosowanych w leczeniu przyczynowym należą leki naczyniowe i antyagregacyjne, moczopędne, przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne.

Leczenie zawrotów głowy - leki naczyniowe
Uważa się, że jedną z istotnych przyczyn zawrotów głowy, są zaburzenia przepływu krwi przez ośrodkowy układ nerwowy lub ucho wewnętrzne. Stąd też leki naczyniowe są bardzo powszechnie stosowane, aczkolwiek tylko betahistyna ma udowodnione korzystne działanie naczyniowe.

Leczenie zawrotów głowy - leki antyagregacyjne
Leki antyagregacyjne stosowane są w celu usprawnienia krążenia poprzez zmniejszenie lepkości krwi i skłonności do tworzenia się zakrzepów. Powszechnie stosowane są dwa leki o takim działaniu m. in. kwas acetylosalicylowy.

Leczenie zawrotów głowy - leki moczopędne
Modyfikują one skład elektrolitowy i objętość płynów ucha wewnętrznego. Mają znaczenie głównie w leczeniu choroby Meniere`a.

Leczenie zawrotów głowy - chemioterapeutyki
Leki z tej grupy mają działanie przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne. Wskazane są wówczas, gdy istnieje pewność lub co najmniej podejrzenie, że zawroty głowy mają związek z infekcją wirusową lub bakteryjną.

Leczenie zawrotów głowy - leki pomocnicze
Są to leki leki nootropowe. Najczęściej stosowany jest lek usprawniający metabolizm mózgowy - zwłaszcza u osób starszych i po urazach głowy. Nowszym lekiem jest trimetazydyna, która wywiera działanie ochronne na procesy metaboliczne w warunkach niedotlenienia. Początkowo była ona zalecana u chorych z zaawansowaną chorobą wieńcową serca i po zawałach serca, a dopiero później wskazania do jej stosowania zostały rozszerzone o zawroty głowy.

W ostrych zawrotach głowy w celu zmniejszenia odczynu zapalnego lub alergicznego, stosowane są również glikokortykosteroidy.

Efekty terapii powinny być oceniane po odpowiednim upływie czasu i za pomocą obiektywnych metod pomiaru.

Wskazaniem do leczenia chirurgicznego są niepowodzenia farmakoterapii lub procesy rozrostowe w obrębie kąta mostowo- móżdżkowego.

Przyszłością terapii zawrotów głowy wydaje się być terapia genowa z zastosowaniem czynnika wzrostu i komórek macierzystych.

Piśmiennictwo:

1. Andrzej Szczeklik, Choroby Wewnętrzne, Medycyna Praktyczna 2009,

2. Bradley W, Daroff F, Neurologia w praktyce klinicznej, Wydawnictwo Czelej 2004,

3. De waele C, Muhlethaler M, Vidal PP, Neurochemistry of the central vestibular pathways, Bram RES Brain RES Rey, 1995,

4. Hain TC, Uddin M, Pharmacological treatment of vertigo, CNS Drugs 2003

5. www.vertigo-dizzines.com/English/neurootological